The disorders of the musculoskeletal system in patients hospitalized in the geriatric ward

Maria Matla, Jakub Rajtar-Zembaty, Waldemar Zawada

KLINIKA CHORÓB WEWNĘTRZNYCH, SZPITAL UNIWERSYTECKI W KRAKOWIE, KRAKÓW, POLSKA

Streszczenie

Wstęp: W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie okresem życia w wieku podeszłym, co bez wątpienia ściśle wynika ze stale rosnącej populacji osób starszych. Problemy związane z zaburzeniami sprawności narządu ruchu, które w sposób naturalny pojawiają się wraz z wiekiem przyczyniają się do wzrostu chorobowości pacjentów w tej grupie wiekowej. Wiadomo, że brak ruchu może prowadzić do nasilenia procesów starzenia, a także niesprawności. Zastosowanie metody Senior Fitness Test (SFT) pozwala na zbadanie i ocenienie zdolności ruchowej pacjenta.

Cel pracy: Ocena stanu funkcjonalnego pacjentów hospitalizowanych na oddziale geriatrycznym w oparciu o metodę Senior Fitness Test (SFT).

Materiał i metody: Badaniem objęto 60 osób w wieku starszym, 30 kobiet i 30 mężczyzn w czterech grupach wiekowych: 75−79, 80−84, 85−89, 90−94. Przeprowadzone zostało na Oddziale Chorób Wewnętrznych i Geriatrii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. W obrębie całej grupy przeprowadzono ocenę stanu funkcjonalnego pacjentów według metody Senior Fitness Test (SFT). Sprawdzono według poszczególnych testów ocenę wytrzymałości dolnej i górnej części ciała, wytrzymałość wydolnościową, elastyczność dolnej i górnej partii części ciała a także zwinność i równowagę.

Wyniki: Wszystkie uzyskane wyniki badań ocenianych aktywności odbiegają znacznie od prawidłowych wyników. U zdecydowanej większości pacjentów nie uzyskano normy w danym przedziale wiekowym przewidzianej w SFT.

Wnioski: Po przeprowadzeniu badania za pomocą sześciu prób Senior Fitness Test zauważono, że pacjenci hospitalizowani na oddziale mają gorsze wyniki niż przewidują normy Senior Fitness Test. Podsumowując, można stwierdzić, że w badanej populacji hospitalizowanych osób starszych stan funkcjonalny przedstawia się bardzo niekorzystnie.

 

Abstract

Introduction: In recent years the interest in the quality of life in old age has been rising, which no doubt is closely linked with the growing population of elderly people. The problems associated with declined functionality of the locomotor system, which naturally occur with age, contribute to increasing morbidity in elderly patients. It is known that lack of exercise can lead to increased aging and disability. Applying the Senior Fitness Test (SFT) allows to explore and assess the patient’s mobility.

The aim: To evaluate the functioning of the patients hospitalized in the geriatric ward and realize them using the method of the Senior Fitness Test (SFT).

Materials and methods: The study involved 60 elderly subjects, including 30 men and 30 women in four age groups: 75-79, 80-84, 85-89, 90-94. The research was carried out in the Department of Internal Medicine and Geriatrics at the University Hospital in Krakow. Within the group, the functional mobility of patients was assessed by Senior Fitness Test (SFT), that means that the upper-body and the lower-body strength, the upper-body and the lower-body flexibility, cardiovascular endurance and finally the patient’s agility and balance were measured by individual tests.

Results: In the study group in the assessment of functional capacity, patients usually have difficulties in getting up from a chair, lifting heavy objects, more bending, dressing, lifting hands, moving. The obtained results of all studies assessed activities are significantly deviating from the correct results. None of the patients did not perform all tests in accordance with the standards laid down for the ages.

Conclusions: We conclude that in the study population of hospitalized elderly functional ability presents a very unfavorable.

Wiad Lek 2018, 71, 2 cz. II, -288

 

WSTĘP

Starzenie się w naturalny sposób przyczynia się do ograniczenia sprawności, nawet w sytuacji utrzymania samodzielności. W związku z tym w badaniach oceniających sprawność osób w wieku podeszłym zaawansowany wiek jest istotnym czynnikiem różniącym osoby z zachowaną sprawnością od badanych z ograniczoną sprawnością fizyczną. Działania fizjoterapeutyczne dążą do podniesienia standardu życia pacjentów, poprawienia ich sprawności fizycznej i aktywności, niezbędnych do zachowania jak najdłużej samodzielności. Przyspieszenie się starzenia jest również spowodowane wpływem czynników zewnętrznych, takich jak: niewłaściwy tryb życia, brak ruchu, historia chorób, przebyte urazy itp. Natomiast jednym z istotnych czynników mogących mieć wpływ na spowolnienie procesu starzenia się jest aktywność fizyczna i rehabilitacja ruchowa [1]. Rehabilitacja ruchowa pacjentów ma pozytywny wpływ na zdrowie, dzięki czemu daje możliwość tzw. pomyślnego starzenia się [2]. Udowodniono w wyniku badań wykonanych u osób w wieku powyżej 65. roku życia, iż systematyczna i długo trwająca aktywność fizyczna związana jest z wyższym stopniem funkcji poznawczych, co w przyszłości wiąże się z mniejszym zagrożeniem występowania zaburzeń poznawczych, choroby Alzheimera albo demencji [3]. Według American College of Sports Medicine aktywność i sprawność fizyczna są uwarunkowane potrzebą zapewnienia organizmowi optymalnej dawki ruchu – około 30 minut dziennie, ewentualnie minimalnej – 3 razy w tygodniu przez 20 minut w celu utrzymania lub poprawy dotychczasowego stanu zdrowia. Systematycznie podejmowana aktywność fizycznej ma pozytywny wpływ na nastrój, a także polepsza kondycję fizyczną i psychiczną, co przekłada się na samodzielne wykonywanie codziennych czynności. Ponadto redukuje zagrożenie wystąpienia schorzeń oraz zmniejsza konsekwencje niepełnosprawności [4]. Trzeba zwrócić uwagę, że w rezultacie zaniedbania rehabilitacji i uczęszczania na zajęcia ruchowe korzyści mogą zostać utracone. Skomplikowana tematyka leczenia i przeprowadzanie rehabilitacji pacjentów z chorobami i dysfunkcjami narządu ruchu oraz tematyka geriatrii tworzą skomplikowany i wielowątkowy problem. W związku z wydłużoną średnią długością życia, któremu nie zawsze towarzyszy przedłużenie sprawności ruchowej, pojawia się problem przyrostu osób starszych potrzebujących regularnej aktywności ruchowej. Z tego powodu sprawne i właściwe leczenie oraz usprawnianie dysfunkcji ruchowych w geriatrii, zwłaszcza zapobieganie upośledzeniu u starszych osób, znajduje coraz szerszy wymiar społeczny. Ze względu na pojawiające się zmiany demograficzne, wydłużającą się średnią długość życia i związane z wiekiem fizjologiczne zmiany inwolucyjne, a przez to m.in. spowolnienie, pogorszenie zdolności ruchowych, zmniejszenie wytrzymałości i zaburzenia równowagi, rośnie grupa osób zmagających się z brakiem samodzielności i uzależnieniem od pomocy zewnętrznej. Rola opiekuńcza nad osobami starszymi oraz niesprawnymi w coraz większym stopniu zamiast rodziny przypada ochronie zdrowia [5].

Celem pracy jest ocena stanu funkcjonalnego pacjentów hospitalizowanych na oddziale geriatrycznym w oparciu o metodę Senior Fitness Test (SFT).

MATERIAŁ

Badania przeprowadzone zostały na oddziale Chorób Wewnętrznych i Geriatrii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Do badań przystąpiło 60 osób. Grupę badaną stanowiło 30 kobiet i 30 mężczyzn w czterech grupach wiekowych: od 75 do79, od 80 do 84, 85−89, 90−94. Grupy wiekowe zostały podzielone zgodnie z normami SFT na przedziały wieku co 5 lat. U każdej z osób zbadano BMI (wskaźnik masy ciała). Pacjenci po wyrażeniu zgody zostali poddani ocenie metodą Senior Fitness Test (SFT).

Kryterium włączenia:

• wiek od 75 do 94 lat;

• predyspozycje do samodzielnego poruszania się.

Kryterium wykluczenia:

potwierdzony w dokumentacji pacjenta stan terminalny;

zaburzenie funkcji poznawczych odpowiadających otępieniu lub depresji;

• niewyrażenie zgody przez badanego.

METODA

Pacjenci zostali poddani ocenie według metody Senior Fitness Test (SFT). Do przeprowadzenia testu funkcjonalnej sprawności fizycznej niezbędne było poniższe wyposażenie:

krzesło bez podłokietników − najlepiej z oparciem, co zapewnia lepszą stabilność;

• stoper albo zegarek ze wskazówką sekundową;

• ciężarek dla kobiet 2,3 kg;

• ciężarek dla mężczyzn 3,6 kg;

• taśma klejąca;

• taśma miernicza;

• mały pachołek.

Test SFT jest wiarygodnym narzędziem do oceny parametrów, które składają się na odpowiedni poziom sprawności fizycznej i aktywności ruchowej ludzi starszych. Poniżej przedstawiono poszczególne testy:

1.Wstawanie z krzesła

2. Zginanie przedramion

3. 2-minutowy test unoszenia kolan

4. Test gibkości mięśni ud

5. Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion

6. Wstań i idź

Opisy poszczególnych testów przedstawiają się następująco:

1. Wstawanie z krzesła − ocenia wytrzymałości dolnej części ciała, która jest niezbędna do większości aktywności m.in. wysiadania z samochodu, wsiadania do autobusu, wstawania z krzesła, a także wstawania z pozycji klęczącej w domu i ogrodzie. Poprawa tych umiejętności korzystnie wpływa na zmniejszenie ryzyka upadku. Terapeuta w teście mówi badanemu, kiedy rozpocząć test i odlicza czas 30 sekund za pomocą stopera. W tym czasie badany musi wstać i ponownie usiąść tyle razy, ile jest w stanie.

2. Zginanie przedramion − celem ćwiczenia jest zmierzenie wytrzymałości górnej części ciała. Wytrzymałość górnej części ciała jest ważna w wykonywaniu takich czynności, jak: dźwiganie zakupów, bagaży czy prania. Pomaga zachować osobom starszym samodzielność. W ciągu 30 sekund badany z obciążnikiem o wadze 2,3 dla kobiet oraz 3,6 dla mężczyzn wykonuje tyle zgięć przedramienia, ile będzie mógł, poruszając przedramieniem w kontrolowany sposób.

3. 2-minutowy test unoszenia kolan − celem ćwiczenia jest sprawdzenie wytrzymałości i wydolności fizycznej. Wydolność jest ważna przy wykonywaniu takich czynności, jak: spacerowanie, robienie zakupów, podróżowanie. Im większa wydolność, tym więcej energii do wykonywania ulubionych czynności, a także mniejsze zmęczenie. Wydolność wpływa na zdolność do wykonywania wielu codziennych zajęć, a także na zachowanie samodzielności. W ciągu dwóch minut badany unosi kolana. Pełny cykl oznacza uniesienie i opuszczenie zarówno prawej, jak i lewej stopy.

4. Test gibkości mięśni ud − celem testu jest sprawdzenie elastyczności dolnej części ciała. Elastyczność dolnej części ciała jest ważna w zapobieganiu bólowi pleców. Istotną rolę odgrywa także w zachowaniu prawidłowej postawy, zapobieganiu upadkom jak również w sposobie chodzenia. Elastyczność dolnej części ciała jest kluczowa dla zachowania aktywnego, samodzielnego stylu życia. Badany ma za zadania wysunąć się do przodu na krześle do momentu, w którym będzie w stanie wyprostować jedną nogę. Kąt ugięcia wyprostowanej nogi w kostce powinien wynosić około 90 stopni. Druga stopa powinna spoczywać płasko na podłodze. Należy położyć jedną dłoń na drugą, trzymając palce wyprostowane, w ten sposób dosięgnąć palców u nóg. Wynik (plus lub minus) stanowi wskaźnik badania.

5. Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion − celem tego testu jest sprawdzenie elastyczności górnej części ciała. Elastyczność górnej części ciała wpływa przykładowo na zdolność sięgania po rzeczy znajdujące się na wysokich półkach, wymianę żarówki, a także wykonywanie czynności angażujących ramiona i barki. Utrzymanie elastyczności górnej części ciała pomaga w zachowaniu samodzielności. W teście osoba badająca układa palce dłoni badanego za plecami tak, aby wskazywały na siebie. Dokonujemy pomiaru odległości w centymetrach od końca palców prawej ręki do lewej. Wynik (plus lub minus) jest miernikiem badania.

6. Wstań i idź − celem tego testu jest sprawdzenie szybkości, sprawności i równowagi. Parametry te są ważne w trakcie wykonywania takich czynność, jak: poruszanie się w tłumie, w nieznanym otoczeniu, w zmiennym terenie oraz przechodzenie przez jezdnię przed zapaleniem się czerwonych świateł. Im lepsza równowaga, tym większa pewność siebie w czasie pobytu poza domem, a także możliwość prowadzenia aktywnego trybu życia. Szybkość i równowaga bezpośrednio mają wpływ na poczucie pewności siebie w trakcie wykonywania codziennych czynności. Badany na sygnał „start” wstaje z krzesła i musi jak najszybciej podejść do znacznika. Następnie ma obejść znacznik dookoła i powrócić na krzesło tak szybko, jak to możliwe, pamiętając w trakcie przeprowadzenia ćwiczenia o swoim bezpieczeństwie. Miernikiem badania jest zmierzony czas.

WYNIKI

W tabelach I−VIII przedstawiono charakterystykę badanej grupy, jak i wyniki w odniesieniu do norm SFT. Ze względu na fakt, że badani pacjenci byli hospitalizowani, przyjęto do analizy dolne granice norm dla każdej grupy wiekowej. Na bazie wyników obliczono średnią arytmetyczną uzyskiwanych wyników i pokazano wynik maksymalny i minimalny. Następnie przedstawiono porównanie wyników średnich arytmetycznych z dolną granicą normy dla danego wieku pacjentów. Jednocześnie obliczono odchylenie standardowe mówiące jak szeroko wartości wielkości są rozrzucone wokół średniej, a także obliczono wartość procentową pokazującą wielkość odchylenia od dolnych granic normy dla każdej z grup wiekowych.

W próbie pierwszej „Wstawanie z krzesła” uzyskane średnie wyniki dla kobiet są mniejsze nawet o ponad 30% od dolnych granic wartości normowych. U mężczyzn jedynie grupa pacjentów w wieku 90−94 osiągnęła wyniki powyżej 2% dolnej granicy normy, reszta wyników była gorsza o ponad 20% dolnych wartości normowych. Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn osiągane wartości odbiegają od prawidłowych wyników. Świadczy to o słabej wytrzymałości dolnej części ciała. Ma to związek z wykonywaniem poszczególnych czynności, przede wszystkim z wstawaniem z krzesła, wsiadaniem do autobusu, wysiadaniem z samochodu, wstawaniem z pozycji klęczącej w domu lub ogrodzie, wychodzeniem z wanny. Słaba wytrzymałość mięśniowa dolnych partii ciała ma wpływ na to, jak dana osoba radzi sobie z codziennymi czynnościami, co ma związek z ryzykiem upadków, zaburzeniem chodzenia po nierównym terenie, wchodzeniem po schodach itp.

W próbie drugiej „Zginanie przedramion” uzyskane średnie wyniki u kobiet są mniejsze nawet o ponad 35% od dolnych wartości normowych. U mężczyzn również średnie wyniki są niekorzystne, gorsze nawet o ponad 20%. Jedynie grupa pacjentów najstarszych osiągnęła wyniki zbliżone do dolnej granicy normy. Świadczy to o zmniejszonej wytrzymałości górnej części ciała, co jest istotne przy wykonywaniu takich czynności, jak: robienie zakupów, podnoszenie ciężkich przedmiotów, wieszanie prania pomagających starszym osobom zachować niezależność.

W próbie trzeciej „2-minutowy test unoszenia kolan” uzyskane średnie wyniki są generalnie najlepsze ze wszystkich prób. Wszyscy pacjenci zarówno kobiety, jak i mężczyźni i to we wszystkich grupach wiekowych osiągnęli wyniki lepsze od dolnych granic norm. Wynika z tego, że pacjenci nie mają trudność z wydolnością tlenową. Wydolność jest prawidłowa w podejmowaniu zwykłych aktywności, takich jak: spacerowanie, robienie zakupów czy podróżowanie, co korzystnie wpływa na poszczególne czynności związane z aktywnością fizyczną. W badaniach wyniki porównywano do dolnych norm, co oznacza, że pacjenci mimo wszystko powinni pracować nad polepszeniem swojej aktywności.

W próbie czwartej „Test gibkości mięśni ud” uzyskane średnie wyniki dla kobiet są mniejsze nawet o 280% od dolnych granic normy. Najlepsze średnie wyniki plasowały się poniżej 200% dolnej normy. U badanych mężczyzn średnie wyniki są mniejsze nawet o ponad 160%. Najlepsze średnie wyniki plasowały się poniżej 140% od dolnych granic normy. Wynikająca z tego niesprawność wiąże się z trudnościami w życiu codziennym, zwłaszcza schylaniem się, ubieraniem dolnych części ciała, wchodzeniem do wanny, autobusu, sznurowaniem butów.

W próbie piątej „Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion” uzyskane średnie wyniki u kobiet są mniejsze maksymalnie nawet o ponad 450%. Od dolnych wartości normowych. Najlepsze średnie wyniki plasowały się poniżej 270% od dolnych granic norm. Wśród badanych mężczyzn część uzyskała wyniki gorsze o ponad 260% od dolnych wartości normowych, a najlepsze wyniki były mniejsze o ponad 170%. Wskazuje to na bardzo duże ograniczenia elastyczności górnej partii ciała. Pacjenci mają kłopoty z codziennymi czynnościami, dotyczy to zwłaszcza czynności związanych z podnoszeniem rąk, np. ubieraniem górnej części ciała, drapaniem po plecach, sięganiem po przedmioty na wysokich półkach.

W próbie szóstej „Wstań i idź” uzyskane średnie wyniki u kobiet są mniejsze o ponad 340% od dolnych granic norm. Najlepsze średnie wyniki plasowały się poniżej 118% dolnej normy. Dla badanych mężczyzn średnie wyniki są mniejsze o ponad 120% od dolnych wartości normowych. Najlepsze średnie wyniki plasowały się poniżej 60% dolnej normy. Pacjenci mają problemy z poruszaniem się, co wiąże się z ryzykiem upadku. Szybkość i równowaga dynamiczna, gorszy refleks, słaba orientacja przestrzenna oddziałują na wykonywanie czynności dnia codziennego.

DYSKUSJA

Podczas starzenia się następują zmiany fizjologiczne w całym organizmie ludzkim. Szybkość tych zmian jest różnorodna i uwarunkowana w dużej mierze od wielu czynników m.in. aktywności fizycznej oraz chorób w wieku dorosłym, uwarunkowania genetycznego, środowiska, odżywiania. Wszystkie części organizmu podlegają starzeniu się, następstwem czego jest obniżenie sprawności, a także wydolności fizycznej, co prowadzi do niezdolności samodzielnego funkcjonowania.

Na pogorszenie sprawności fizycznej mają wpływ zmiany zachodzące w układzie mięśniowo-szkieletowym, jak również w układzie kontroli postawy oraz równowagi czy osłabienie funkcji narządów zmysłów. Sprawność fizyczną zmniejszają zmiany w układzie oddechowym i układzie krążenia, natomiast starzenie się ośrodkowego układu nerwowego zmniejsza sprawność umysłową oraz fizyczną. Na rozwój ograniczeń funkcjonalnych ma też wpływ sarkopenia, czyli zanik masy i siły mięśniowej związanej z wiekiem, jak również zmiany degeneracyjne w obszarze neuronów i ograniczenie ich liczby. Dochodzi także związana z wiekiem zmiana aktywności neurotransmiterów, zmiany narządu słuchu, wzroku, równowagi [6]. Istnieje wiele testów weryfikujących sprawność pacjentów w podeszłym wieku, a wyniki omawianych badań znajdują zastosowanie w różnych jednostkach oraz zespołach chorobowych wieku starszego. Aktualnie SFT jest coraz częściej stosowany do sprawdzania sprawności fizycznej głównie u pacjentów powyżej 60. roku życia. Brakuje jednak polskich norm dla SFT pozwalających całkowicie określić odrębne dysfunkcje organizmu oraz w jakim zakresie ograniczają sprawność seniorów.

Stan aktywności fizycznej osób starszych w Polsce w porównaniu z krajami UE nie jest satysfakcjonujący. Największą aktywność wykazuje ludność krajów skandynawskich, zwłaszcza Szwecji, dzięki temu osiągając mniejsze dysfunkcje ruchowe i długowieczność [7]. Połączone formy aktywizacji, zwłaszcza przy udziale aktywnego ruchu, poprawiają jakość życia seniorów, która według WHO określana jest jako dobrostan psychiczny, fizyczny, a także społeczny, a nie tylko brak choroby [8].

W wykonanym procesie badawczym w oparciu o Senior Fitness Test, który jest właściwym narzędziem do oceny sprawności osób w badanym wiek, zauważono zaburzenia sprawności fizycznej. W przedstawionych wynikach we wszystkich próbach, z wyjątkiem 2-minutowego testu unoszenia kolan, pacjenci osiągnęli wyniki w zdecydowanej większości dużo niższe niż dolny normowy wynik dla SFT przewidziany dla poszczególnej grupy wiekowej.

Biorąc pod uwagę osoby samodzielnie funkcjonujące na co dzień, które dożywają późnej starości z zachowaną sprawnością intelektualną trzeba podkreślić, że wiek jako czynnik sam w sobie rzadko jest przyczyną niepełnosprawności. Zakłada się, że fundamentem zależności między stopniem sprawności a wiekiem, oprócz zaawansowania zmian inwolucyjnych i konsekwencji towarzyszących schorzeń, są także nieodpowiedni styl życia oraz skutki urazów i upadków, które zaburzają sprawność fizyczną, umysłową a także sprawność w zakresie samoobsługi [9−11]. Spośród innych czynników mających wpływ na ograniczenia w zakresie funkcjonalnym należy wymienić również czynniki socjodemograficzne, m.in.: niskie dochody, osamotnienie, palenie tytoniu, niski poziom edukacji, mała aktywność w życiu społeczno-kultularnym, a także czynniki fizyczne mające związek ze stylem życia, tj: brak aktywności ruchowej, otyłość [12−14]. Wraz z wiekiem zmniejsza się predyspozycja do zaspokajania swoich potrzeb skutkuje to wzrostem zapotrzebowania na różnego rodzaju pomoc i opiekę. W związku z tym kluczowe jest przeprowadzanie kompleksowej oceny geriatrycznej w celu wykrywania istniejących lub potencjalnych problemów zdrowotnych czy ewentualnie skrócenie czasu hospitalizacji i zapewnienie prawidłowej dalszej opieki. Jak najwcześniejsze rozpoznanie problemu daje nam szansę na wprowadzenie interwencji usprawniającej, dzięki której może zminimalizować ryzyko utraty samodzielności czy obowiązku opieki instytucjonalnej [15, 16].

Węgrzykowska-Teodorczyk i wsp. posłużyli się SFT do badań u pacjentów z niewydolnością serca i zauważyli dobrą tolerancję testu SFT. U badanych pacjentów nie stwierdzili patologicznych objawów nietolerancji wysiłku ze strony układu oddechowego i układu krążenia, a także przeciążeń układu ruchu. W związku z tym SFT może stanowić uzupełnienie całościowej diagnostyki pacjentów z niewydolnością serca [17]. Lampinen i wsp. udowodnili, iż sprawność umysłowa, a także dobre samopoczucie w starszym wieku mają powiązanie z aktywnością fizyczną. Przekonują, że systematyczne ćwiczenia fizyczne są potencjalnym elementem zapobiegającym starzeniu się, a także oddziałują pozytywnie na samopoczucie osób w starszym wieku [18]. Gębska-Kuczerowska w swoich badaniach ankietowych wykonywanych pośród osób powyżej 65. roku życia udowodniła, że osoby aktywne fizycznie dysponowały lepszą kondycją fizyczną, a także psychiczną, były mniej narażone na schorzenia układu krążenia, jak również rzadziej korzystały z pomocy opieki szpitalnej [19]. Ciekawe badania wpływu aktywności fizycznej u osób starszych przeprowadziła Chipperfield. Testowała ona hipotezę, że starzenie się prowadzi do spadku codziennej aktywności fizycznej, oraz że kobiety mają wyższy wskaźnik EPA (codzienna aktywność fizyczna) od mężczyzn, a także że EPA ma pozytywny wpływ na przeżycie osób starszych. W wynikach badań stwierdziła, że nie można wykluczyć, iż uzyskana średnia wskaźnika EPA ma wpływ na śmiertelność. Autorka wskazała jednak, że aby ustalić, w jaki sposób aktywność fizyczna jest powiązana ze śmiertelnością osób w starszym wieku, trzeba kontynuować badania [20]. Test wstań i idź wykorzystali Grześkowiak i wsp. do swoich badań związanych z ryzykiem upadków u osób starszych. Wykorzystując również test POMA (Tinetii), porównali wyniki oceny zwinności i udowodnili bardzo dużą zależność statystyczną [21]. Oceny sprawności fizycznej w kategorii kobiet 60−75 lat biorących udział w Programie Rekreacji Ruchowej Osób Starszych z użyciem czterech prób Testu Fullertona dokonały Kozdroń i Leś. U badanych kobiet, które przed przystąpieniem do zajęć reprezentowały poziom sprawności funkcjonalnej w granicach normy lub powyżej, zaraz po zakończeniu programu PRROS zanotowano poprawę we wszystkich próbach, stąd wniosek, iż przeprowadzony program wpłynął na polepszenie sprawności funkcjonalnej i może być właściwym sposobem profilaktyki gerontologicznej. Autorki zwróciły również uwagę, że aktywność rekreacyjna jest z większą chęcią podejmowana u osób oceniających pozytywnie swoje zdrowie [22]. Testem Fullertona do oceny poziomu sprawności fizycznej posłużyli się również badacze sprawdzający pensjonariuszki domów pomocy społecznej (DPS). W przeprowadzonych badaniach osiągnięto wyniki dużo gorsze niż w sytuacji populacji badanej w Stanach Zjednoczonych. Uzyskane wyniki były spodziewane, gdyż jednym z kryteriów przyjęcia do DPS jest niezdolność do samodzielnego funkcjonowania z powodu złego stanu zdrowia[23]. Dodatkowo w innym badaniu u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów biodrowych, która jest jedną z najbardziej powszechnych chorób narządu ruchu, wykazano, iż zastosowanie odpowiedniej fizjoterapii wraz z oceną poprzez odpowiedni test ma wpływ na polepszenie sprawności fizycznej, jakości chodu oraz efektywności z odbywającej się terapii u pacjentów po alloplastyce stawu biodrowego. Test Timed-Up-And-Go pomaga ustalić, czy pacjent wymaga zaopatrzenia ortopedycznego podczas chodzenia lub pomocy innych osób. Tak naprawdę ocenia ryzyko upadków i daje informacje o stanie narządu równowagi. W związku z tym test Timed-Up-And-Go jest jednym z ważniejszych testów, wiarygodnym narzędziem do oceny funkcjonalnej oceny chodu u pacjentów z zaburzeniami sprawności narządu ruchu [24].

WNIOSKI

1. W badanej grupie pacjentów wytrzymałość mięśniowa dolnej partii ciała znacznie odbiega od norm prezentowanych w SFT, co ma wpływ na wykonywanie codziennych czynności, takich jak: wstawanie z krzesła, wychodzenie z wanny, wsiadanie do autobusu itd.

2. Wytrzymałość mięśniowa górnej partii ciała, konieczna w trakcie wykonywania codziennych prac domowych, jest gorsza w stosunku do norm prezentowanych w SFT, co ma związek z wykonywaniem takich czynności jak robienie zakupów, podnoszenie ciężkich przedmiotów itd.

3. Próg wydolności w badanej grupie pacjentów nie zakłóca aktywności takiej jak wchodzenie po schodach, spacery.

4. U badanych pacjentów gibkość dolnej części ciała nie osiąga norm określonych dla SFT, co wskazuje na niesprawność wiążącą się z trudnościami w życiu codziennym, tj. schylaniem się, ubieraniem dolnej części ciała. negatywnie oddziałuje na takie czynności jak mycie pleców, zapinanie bielizny.

5. U badanych pacjentów gibkość górnej części ciała nie osiąga norm dla SFT, wskazuje to na bardzo duże ograniczenia elastyczności górnej partii ciała. W związku z tym pacjenci mają kłopoty z czynnościami dnia codziennego, co oddziałuje na czynności związane z podnoszeniem rąk, tj. drapaniem po plecach, ubieraniem górnej części ciała.

6. Sprawność i równowaga dynamiczna, istotne w przeprowadzaniu dynamicznych ruchów, nie są porównywalne w badanej grupie z normami dla SFT. Powoduje to problemy pacjentów i poruszaniem się w życiu codziennym, co wiąże się z ryzykiem upadku.

Uzyskane wyniki z testu Fullertona świadczą o niskim poziomie sprawności funkcjonalnej. W związku z tym należy podkreślić, że aktywność fizyczna odgrywa kluczową rolę w profilaktyce i leczeniu upośledzonej sprawności funkcjonalnej u osób w wieku starszym. Liczne badania wykazują, że aktywność fizyczna jest korzystna dla wszystkich osób, niezależnie od zaawansowanego wieku, posiadanych chorób czy ogólnego stanu zdrowia. W związku z tym należy dążyć do zintensyfikowania działań zmierzających do zwiększenia aktywności fizycznej.

Piśmiennictwo

1. Mazurek J, Szczygieł J, Blaszkowska A et al. Aktualne zalecenia dotyczące aktywności ruchowej osób w podeszłym wieku. Gerontol Pol. 2014;2,70-75.

2. Kostka T. Potrzeby zdrowotne osób starszych – możliwość i zasadność interwencji zapobiegawczej. Ogólnopolska Konferencja Naukowa. Starzejące się społeczeństwa: Nowe dziedziny opieki medycznej – potrzeby i rozwiązania systemowe. Katowice, 2-3 marca 2006.

3. Laurin D, Verreault R, Lindsay J at al. Physical activity and risk of cognitive impairment and dementia in elderly persons. Arch Neurol. 2001;58(3):498-504.

4. Posłuszny M, Lapina S. Zapobieganie starzeniu się przez rekreację. Zesz Nauk Wielkopol Wyż Szk Tur Zarządz Pozn. 2011;6:9-16.

5. Skalska A. Ograniczenie sprawności funkcjonalnej osób w podeszłym wieku. Zdr Publ Zarz. 2011;9:50-59.

6. Sinaki M. Falls, fractures, and hip pads. Curr Osteop Rep. 2004;2:131-137.

7. Rizzuto D, Orsini N, Qiu C et.al. Lifestyle, social factors, and survival after age 75:population based study. BMJ 2012;345:e 5568.

8. Zarzeczna-Baran M, Bakierska M, Trzeciak B et al. Jakość życia starszych mieszkańców miasta i gminy Sztum korzystających z pielęgniarskiej opieki środowiskowej. Probl Hig Epidemiol. 2008;89(4):511-517.

9. Stuck AE, Walthert JM, Nicolaus T et al. Risk factors for functional status decline in community-living elderly people: a systematic literature review. Soc Sci Med. 1999;48:445-469.

10. Wang L, van Belle G, Kukull WB et al. Predictors of Functional Change : A Longitudinal Study of Nondemented People Aged 65 and Older. J Am Geriatr Soc.2002;50:1525-1534.

11. Broe GA, Jorm AF, Creasey H et al. Impact of chronic systemic and neurological disorders on disability, depression and life satisfaction. Int J Geriatr Psch. 1998;13:667-673.

12. Palacios-Cena D, Jimenez-Garcia R, Hermandez-Barrera V et al. Has the Prevalance of Disability Incraesed Over the Past Decade (2000-2007) in Elderly People? A Spanish Population-based Survery. J Am Med Dir Assoc. 2012;13(2):136-142.

13. Wang L, van Belle G, Kukull WB et al. Predictors of Functional Change: A Longitudinal Study of Nondemented People Aged 65 and Older. J Am Geriatr Soc. 2002;50:1525-1534.

14. Aguero-Torres H, Thomas VS, Winblad B et al The impast of somatic and cognitive disorderson the functional status of the elderly. J Clin Epidemiol. 2002;55:1007-1012.

15. Aparicto T, Jouve JL, Teillet L et al. Geriatric factors predict chemiotherapy feasibility: ancillary results of FFCD 2001-02 Phase III study in first Line chemiotherapy for metastatic colorectal cancer in. J Clin Oncol. 2013;113:1464-1470.

16 . Roehrig B, Hoeffken K, Pientka L et al. How many and which items of activities of daily living (ADL and instrumental activities of daily living (IADL) are necessary for screening. Crit Rev Oncol Hemat 2007;62(2):164-171.

17. Węgrzykowska-Teodorczyk K, Dąbrowska E, Jankowska E A et al. Przydatność testu Fullerton w ocenie sprawności fizycznej mężczyzn ze stabilną niewydolnością serca. Post Reh. 2010:24(3):11-18.

18. Lampinen P, Heikikkinen RL, Kaupinnen M et al. Activity as a predictor of mental well-being among older adults. Aging Ment Heath. 2006;10(5):454-466.

19. Gębska-Kuczerowska A. Ocena zależności między aktywnością a stanem zdrowia ludzi w podeszłym wieku. Przegl Epidemiol. 2002;56:471-7.

20. Chipperfield JG. Everyday physical activity as a predictor of late-life mortality. Gerontologist 2008;48(3):349-357.

21. Grześkowiak J, Wieliński D. Wykorzystanie testu Fullerton Functional Fitness do badania ryzyka upadków u osób w podeszłym wieku. Antropomotoryka 2008;18(44):85-90.

22. Kozdroń E, Leś A. Aktywność w ruchowa w procesie pomyślnego starzenia się. Post Rehab 2010;24(2):73-80.

23. Grześkowiak J, Wieleński D. Porównanie wybranych parametrów sprawności fizycznej kobiet po 65 roku życia badanych metodą Fullerton Functional Fitness Test z badaniami populacyjnymi prowadzonymi w USA przez Riklki i Jones. Antropomotoryka 2009;17(2):77-82.

24. Łabęcka M, Pignot M, Pingot J et al. Ocena postępów rehabilitacji u pacjentów po alloplastyce stawu biodrowego. Wiad Lek. 2014;67(4):481-486.

Adres do korespondencji

Maria Matla

ul. Adama Bochenka 25/57, 30-693 Kraków, Polska

tel: 792-378-398,

e-mail: maria.matla@interia.pl

Nadesłano: 17.12.2017

Zaakceptowano: 13.03.2018

Tabela I. Charakterystyka grupy kobiet.

Table I. Characteristics of the studied group of women.

Lp.

Grupy Wiekowe Age Groups

n

Wiek Age

Wysokość Ciała Hight

Masa Ciała Weight

BMI

1

75 – 79

8

77

1,58

61,00

24,39

2

80 – 84

8

82,75

1,60

64,75

25,23

3

85 – 89

8

86,75

1,60

61,00

23,51

4

90 – 94

6

91,33

1,60

73,00

28,44

Tabela II. Charakterystyka grupy mężczyzn.

Table II. Characteristics of the studied group of men.

Lp.

Grupy Wiekowe Age Groups

n

Wiek Age

Wysokość Ciała Hight

Masa Ciała Weight

BMI

1

75−79

8

76,5

1,73

81,75

27,34

2

80−84

8

81,37

1,71

80,37

27,41

3

85−89

8

86,37

1,66

70,00

25,57

4

90−94

6

91

1,66

74,50

27,00

Tabela III. Porównanie uzyskanych wyników dla grupy kobiet.

Table III. Comparison of the results obtained for the women group.

Lp.

Próba / Wiek Test / Age

75−79

80−84

85−89

90−94

średnia

average

max

min

średnia

average

max

min

średnia

average

max

min

średnia

average

max

min

1

Wstawanie z krzesła

7,38

12

4,5

6,25

10

4

7

11

4

5,33

7

3

2

Zginanie przedramion

8,13

12

4,5

6,94

11

4,5

7,56

12

4

5,17

9

2

3

2-min. test unoszenia kolan

98,13

153

42

68,75

124

16

77,86

138

35

47,67

61

39

4

Test gibkości mięśni ud

-5,75

2,5

-18,5

-7,25

4,5

-24

-9,19

-1

-25,5

-13,67

3,5

-24,5

5

Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion

-19,78

-3,5

-38

-30,75

-12,5

-46

-26,06

-5,5

-45

-31,5

-19

-45

6

Wstań i idź

28

95

7

18,05

24

8

22,13

38

10

25,17

30

13

Tabela IV. Porównanie uzyskanych wyników dla grupy mężczyzn.

Table IV. Comparison of the results obtained for the men group.

Lp.

Próba / Wiek Test / Age

75-79

80−84

85−89

90−94

średnia

average

max

min

średnia

average

max

min

średnia

average

max

min

średnia

average

max

min

1

Wstawanie z krzesła

7,16

10

4

7,16

10

4

7

9

5

7,17

10

3

2

Zginanie przedramion

10,13

14

6

11,31

16

6,5

8,38

12,5

3,5

9,83

17

6,5

3

2-min. test unoszenia kolan

90

118

57

90,13

136

62

74,13

91

59

93,5

109

94

4

Test gibkości mięśni ud

-10,25

1,5

-30

-13,38

3

-40,5

-13,25

2,5

-42,5

-16,92

-2,5

-29

5

Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion

-33,06

-6

-63

-29,44

1,5

-70,5

-27,31

-14

-42,5

-32,5

-14

-59

6

Wstań i idź

16

29

10

17

29

9

19,13

45

10

16,17

21

10

Tabela V. Porównanie uzyskanych wyników z protokołem badań SFT dla grupy kobiet.

Table V. Comparison of the results obtained with the SFT study report for the women group.

Lp.

Próba / Wiek

Test / Age

75−79

80−84

85-89

90−94

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

1

Wstawanie z krzesła

10

7,38

2,4

9

6,25

1,33

8

7

1,27

4

5,33

0,3

2

Zginanie przedramion

11

8,13

3,87

10

6,94

1,68

10

7,56

1,13

8

5,17

1,57

3

2-min. test unoszenia kolan

68

98,13

35,53

60

68,75

19,33

55

77,86

24,23

44

47,67

4,86

4

Test gibkości mięśni ud

-1,5

-5,75

8,39

-2

-7,25

5,67

-2,5

-9,19

2,78

-4,5

-13,67

7,54

5

Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion

-5

-19,78

9,82

-5,5

-30,75

6,13

-7

-26,06

8,53

-8

-31,5

6,93

6

Wstań i idź

7,4

28

26,16

8,7

18,05

2,42

9,6

22,13

5,37

11,5

25,17

5,02

Tabela VI. Porównanie uzyskanych wyników z protokołem badań SFT dla grupy mężczyzn.

Table VI. Comparison of the results obtained with the SFT study report for the men group.

Lp.

Próba / Wiek Test / Age

75−79

80−84

85−89

90−94

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

dolna norma lower standard

średnia average

odch.

st.

SD

1

Wstawanie
z krzesła

11

7,16

1,11

10

7,16

1,21

8

7

1,27

7

7,17

1,42

2

Zginanie przedramion

13

10,13

1,41

13

11,31

2,60

11

8,38

0,96

10

9,83

2,96

3

2-min. test unoszenia kolan

73

90

15,91

71

90,13

16,93

59

74,13

5,77

52

93,5

7,65

4

Test gibkości mięśni ud

-4

-10,25

7,03

-5,5

-13,38

8,42

-5,5

-13,25

13,47

-6,5

-16,92

5,55

5

Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion

-9

-33,06

14,70

-9,5

-29,44

18,89

-10

-27,31

7,05

-10,5

-32,5

7,92

6

Wstań i idź

7,2

16

5,41

7,6

17

3,24

8,9

19,13

10,05

10

16,17

1,50

Tabela VII. Przedstawienie procentowych odchyłek do średniej normy z protokołu SFT dla grupy kobiet.

Table VII. Presentation of percentage deviation to the average standard SFT study report for a group of women.

Lp.

Próba / Wiek

Test / Age

wartość do normy [%]

value to standard [%]

75−79

80−84

85−89

90−94

1

Wstawanie z krzesła

-26,20%

-30,56%

-12,50%

-33,25%

2

Zginanie przedramion

-26,09%

-30,60%

-24,40%

-35,38%

3

2-min. test unoszenia kolan

43,31%

14,58%

41,56%

8,34%

4

Test gibkości mięśni ud

-283,30%

-262,50%

-267,60%

-203,78%

5

Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion

-295,60%

-459,09%

-272,29%

-293,75%

6

Wstań i idź

-344,40%

-150,69%

-130,52%

-118,87%

Tabela VIII. Przedstawienie procentowych odchyłek do średniej normy z protokołu SFT dla grupy mężczyzn.

Tabel VIII. Presentation of percentage deviation to the average standard SFT study report for a group of men.

Lp.

Próba / Wiek

Test / Age

wartość do normy [%]

value to standard [%]

75−79

80−84

85−89

90−94

1

Wstawanie z krzesła

-34,91%

-28,40%

-12,50%

2,43%

2

Zginanie przedramion

-22,08%

-13,00%

-23,82%

-1,70%

3

2-min. test unoszenia kolan

23,29%

26,94%

25,64%

79,81%

4

Test gibkości mięśni ud

-156,25%

-143,27%

-140,91%

-160,31%

5

Test gibkości mięśni klatki piersiowej i ramion

-267,33%

-209,89%

-173,10%

-209,52%

6

Wstań i idź

-122,22%

-123,68%

-114,94%

-61,70%