Infectious complications of prostate biopsy

Marcin Łykowski, Bartosz Dybowski, Sławomir Poletajew, Tomasz Piecha, Piotr Radziszewski

KLINIKA UROLOGII OGÓLNEJ, ONKOLOGICZNEJ I CZYNNOŚCIOWEJ, WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY, WARSZAWA, POLSKA

Streszczenie

Rak prostaty jest drugim co do częstości występowania nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Biopsja gruczołu krokowego pozostaje złotym standardem diagnostycznym potwierdzającym jego rozpoznanie. Z roku na rok liczba procedur wzrasta, dlatego znajomość możliwych powikłań nabiera kluczowego znaczenia. W ostatnim czasie obserwowany jest ciągły wzrost częstości powikłań infekcyjnych, dlatego tak istotna jest identyfikacja czynników ryzyka oraz opracowanie metod zapobiegania zakażeniom. Biopsja gruczołu krokowego wymaga profilaktyki antybiotykowej. Jednocześnie powikłania po biopsji dotyczą nawet 90% pacjentów, w tym powikłania infekcyjne do 17%. U części pacjentów powikłania mają ciężki przebieg i wymagają pilnej interwencji medycznej. Ryzyko zgonu zawiązanego z zakażeniem po wykonaniu procedury wynosi około 0,1%. Znanymi czynnikami ryzyka są cukrzyca, starszy wiek, zwiększona objętość gruczołu krokowego i wcześniejsza antybiotykoterapia. Biopsja przezkroczowa lub celowana pod kontrolą MRI wiążą się z niższym odsetkiem ciężkich powikłań infekcyjnych.

 

Abstract

Prostate cancer is the second most common malignancy in men in Poland. Prostate biopsy remains the gold standard for diagnosis. Every year, the number of procedures is increasing, so knowledge of possible complications is becoming crucial. Over time, a continuous increase in infectious complications of prostate biopsy is observed, so it is important to identify risk factors and preventive methods. Antibiotic prophylaxis is mandatory for prostate biopsy. Simultaneously, complications after prostate biopsy affect as many as 90% of patients, including up to 17% of infective complications. In some patients, complications are severe and require urgent medical intervention. The risk of death from septic complications is approximately 0.1%. Significant risk factors are diabetes, older age, enlarged prostate gland and recent antibiotic exposure. Transperineal or MRI guided biopsy is associated with a significantly lower incidence of severe infectious complications.

Wiad Lek 2018, 71, 2 cz. II, -377

 

WSTĘP

Rak gruczołu krokowego jest drugim co do częstości występowania nowotworem złośliwym w Polsce (zachorowalność przy 12162 przypadkach wynosi 15,5%, a śmiertelność przy 4281 zgonach stanowi 8,2%), podczas gdy w krajach Europy Zachodniej i Stanach Zjednoczonych zajmuje obecnie pierwsze miejsce (zachorowalność przy 180890 przypadkach wynosi 21% a śmiertelność przy 26120 zgonach stanowi 8%). Jednocześnie stanowi drugą co do częstości przyczynę zgonu wśród chorób nowotworowych u mężczyzn [1−3]. Rak gruczołu krokowego jest istotnym problemem zdrowotnym i ekonomicznym dla systemów ochrony zdrowia, zwłaszcza w krajach wysokorozwiniętych z większą liczbą osób starszych w populacji. W krajach Europy Zachodniej zapadalność na raka stercza jest najwyższa (współczynniki zachorowania przekraczają 200 na 100 tys. mężczyzn), podczas gdy w krajach rozwijających się stale rośnie [4, 5]. Wraz z oczekiwanym wzrostem średniej długości życia mężczyzn, zapadalność na raka gruczołu krokowego będzie dodatkowo wzrastać.

Biopsja gruczołu krokowego (Bx) jest jedną z najczęstszych procedur urologicznych. Co roku w Europie i Stanach Zjednoczonych wykonuje się ich ponad milion [6]. Od kilkunastu lat obserwuje się ciągły wzrost częstości powikłań infekcyjnych, które mogą mieć ciężki przebieg. Dlatego tak istotna jest identyfikacja czynników ryzyka i opracowanie metod zapobiegania zakażeniom. W niniejszym artykule przedstawiono aktualne dane na temat powikłań infekcyjnych biopsji stercza i sposobów ograniczenia ryzyka ich wystąpienia.

WSKAZANIA DO BIOPSJI
GRUCZOŁU KROKOWEGO

Podejrzenie raka stercza opiera się zwykle na podstawie nieprawidłowości w badaniu palpacyjnym przez odbytnicę (DRE − digital rectal examination), podwyższonego stężenia antygenu specyficznego dla stercza (PSA − prostate specific antigen) w surowicy lub nieprawidłowości w badaniu rezonansu magnetycznego stercza. Potwierdzenie rozpoznania wymaga oceny mikroskopowej wycinków z gruczołu krokowego pobranych podczas biopsji wykonywanej w celach diagnostycznych lub resekcji chirurgicznej prostaty wykonywanej w celach terapeutycznych [5].

O ile podejrzenie nowotworu w badaniu DRE zazwyczaj nie stwarza wątpliwości, to wzrost stężenia PSA w surowicy może towarzyszyć stanom nienowotworowym, takim jak zapalenie prostaty, uraz czy instrumentacja dolnych dróg moczowych. Izolowany wzrost stężenia PSA powinien być zweryfikowany kolejnym badaniem przeprowadzonym po kilku tygodniach przy użyciu tej samej metody [5]. Podejrzenie raka, po uwzględnieniu czynników takich jak: wiek, choroby towarzyszące kliniczne konsekwencje diagnostyki, stanowi wskazanie do wykonania biopsji stercza. W ostatnim czasie zwiększa się rola wieloparametrycznego rezonansu magnetycznego, który ma wysoką czułość w wykrywaniu i lokalizacji agresywnego nowotworu stercza (100% dla zmian o objętości 2 ml i złośliwości według Gleasona >7) [5, 7].

TECHNIKA BIOPSJI GRUCZOŁU KROKOWEGO

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU − European Association of Urology) złotym standardem w diagnostyce raka prostaty jest biopsja gruczołu krokowego pod kontrolą ultrasonografii przezodbytniczej (TRUS − transrectal ultrasonography) [5]. Dla pobrania wycinków wykorzystuje się dwa alternatywne dostępy: częściej stosowany przezodbytniczy i rzadziej stosowany przezkroczowy. Oba charakteryzują się porównywalną wydolnością diagnostyczną, zależną jednakże od liczby pobranych wycinków. Wraz z liczbą pobranych wycinków rośnie czułość i swoistość biopsji [5].

Rutynowo procedura jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym. Zaleca się systematyczne pobranie od 10 do 12 wycinków z obu płatów gruczołu i dodatkowych bioptatów z miejsc podejrzanych w badaniu DRE, wykazujących nieprawidłowości w TRUS lub obrazowaniu rezonansu magnetycznego (MRI – magnetic resonance imaging) [5, 8]. Najczęstsze powikłania biopsji stercza przedstawiono w tabeli I. Z uwagi na ryzyko zakażenia, pacjenci poddawani biopsji rutynowo wymagają profilaktyki antybiotykowej, proponowane schematy według EAU i Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego (AUA − American Urological Association) przedstawiono w tabeli 2 [5]. Do niedawna lekami z wyboru były fluorowane chinolony. Jednak liczba ciężkich powikłań infekcyjnych po biopsji wykazuje tendencje wzrostowe, czego przyczyną jest narastająca lekooporność bakterii na te leki. W 2001 roku takie szczepy izolowano w 18%, w 2009 roku było to już 33%, obecnie szacuje się je na 50% [9].

ZAKAŻENIA JAKO POWIKŁANIE
PO BIOPSJI GRUCZOŁU KROKOWEGO

Powikłania infekcyjne po biopsji stercza mogą występować pod różnymi postaciami takimi jak: bezobjawowa bakteriuria, objawowe zakażenie układu moczowego, zapalenie najądrza, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy posocznica i wstrząs septyczny. Częstość powikłań w zależności od badania została oszacowana na 6,3% do nawet 17% [6, 10, 12]. Najczęściej izolowanym patogenem w przebiegu powikłań infekcyjnych biopsji stercza jest Escherichia coli [13]. Znaczne rozpowszechnienie powikłań infekcyjnych było przyczyną wprowadzenia profilaktyki antybiotykowej do standardu postępowania (Tab. II). Liczne badania pokazują, iż zastosowanie profilaktyki zmniejsza częstość bakteriurii, bakteriemii, gorączki, zakażenia układu moczowego i hospitalizacji [14, 15]. Wieloośrodkowe badania oparte na danych z 84 krajów wykazały, że antybiotykoterapią profilaktyczną objętych było 98,2% pacjentów poddanych biopsji, a w 92,5% przypadkach stosowane były leki z grupy fluorochinolonów [16]. Jednakże z uwagi na rosnącą oporność na fluorochinolony, coraz częściej dyskutuje się zastosowanie antybiotyków z alternatywnych grup. Z tego powodu, jak i opisywanych powikłań, agencja FDA aktualnie nie zaleca fluorochinolonów w profilaktyce zakażeń po biopsji stercza [17].

Wydaje się, że właśnie ta nieskuteczna profilaktyka jest przyczyną występowania gorączki po biopsji określanej w różnych badaniach na 1−17,5%. Najniższy odsetek występowania gorączki został podany przez Shigemura i wsp., gorączkę bez wzrostu parametrów stanu zapalnego odnotowano u 0,5% badanych [18]. Wytyczne AUA określają ryzyko wystąpienia gorączki (definiowanej jako wzrost ciepłoty ciała powyżej 38,5°C) po biopsji gruczołu krokowego na 0,8% [9]. Natomiast Rosario w badaniu ankietowym odnotował gorączkę u 17,5% pacjentów, ale tylko 5,5% pacjentów uznało to powikłanie za poważne [10].

Większość pacjentów z powikłaniami infekcyjnymi z powodzeniem jest leczona w trybie ambulatoryjnym. Sztandarowy przykład stanowi występujące u niespełna procenta pacjentów zapalenie najądrza, dobrze odpowiadające na terapię antybiotykową. Jednak u 0−6% pacjentów ciężki przebieg powikłań stwarza konieczność hospitalizacji. Batura i wsp. w badaniu obejmującym ponad siedemdziesiąt tysięcy pacjentów poddanych biopsji oszacował częstość ponownego przyjęcia do szpitala z powodu infekcji na 2,1−3,6% [19]. Nieco inne wyniki zostały opublikowane przez Anastasidisa i wsp. W grupie niemal dwustu tysięcy pacjentów, ponowna hospitalizacja była konieczna w 3,7%. Przyczyną przyjęcia do szpitala było w 1,1% zakażenie lub sepsa, w 1,4% krwiomocz, a w 1,3% zatrzymanie moczu [20].

Skrajnie ciężkim powikłaniem jest sepsa, na którą składają się SIRS (Systematic Inflammatory Response Syndrome – zespół uogólnionej odpowiedzi zapalnej) i kliniczne objawy zakażenia. Zespół uogólnionej reakcji zapalnej charakteryzujący się (przynajmniej dwoma z:) gorączką lub hipotermią, hiperleukocytozą lub leukopenią, tachykardią i tacychypnoe jest uznawany za pierwszy element w kaskadzie prowadzącej do niewydolności wielonarządowej, a na dalszym etapie nawet do śmierci pacjenta. W przypadku podejrzenia należy niezwłocznie wdrożyć leczenie: antybiotykoterapię o szerokim spektrum przeciwbakteryjnym, odbarczyć zablokowany układ moczowy poprzez wytworzenie przetoki nadłonowej, drenować większy zbiornik ropny w obrębie układu moczowego. W razie postępującego pogorszenia stanu ogólnego dbamy o prawidłowe ciśnienie krwi, równowagę kwasowo-zasadową i odpowiednią terapię podtrzymującą życie.

Ostatnie doniesienia wskazują, że częstość zakażeń po biopsji gruczołu krokowego wykazuje tendencję wzrostową. Nam, po analizie siedemdziesięciu pięciu tysięcy przypadków pacjentów poddanych opisywanej procedurze, stwierdził wzrost częstości powikłań infekcyjnych na przestrzeni ostatnich lat. W roku 1996 hospitalizacji z powodu zakażenia wymagało 0,6% pacjentów, podczas gdy w 2003 roku odsetek ten wynosił już 3,6% [21]. Podkreślić należy, że główną przyczyną tego zjawiska jest wzrost lekooporności drobnoustrojów, ponieważ niemal w 50% przypadków czynnikiem etiologicznym są szczepy bakterii oporne na fluorochinolony [22].

Bardzo rzadkim powikłaniem jest powstanie ropnia stercza, który w zależności od lokalizacji i wielkości można leczyć zachowawczo, nakłuć pod kontrolą ultrasonografii przezodbytniczej lub naciąć przezcewkowo.

CZYNNIKI RYZYKA INFECJI
PO BIOPSJI GRUCZOŁU KROKOWEGO

Spośród udowodnionych niezależnych czynników ryzyka zakażenia po biopsji gruczołu krokowego należy wymienić cukrzycę, zespół metaboliczny i podeszły wiek. U pacjentów w wieku powyżej 85. roku życia ryzyko infekcji wzrasta 3,9-krotnie w porównaniu z badanymi przed 55. rokiem życia. W przypadku choroby towarzyszącej ryzyko zakażenia rośnie dwukrotnie, występując 3,5-krotnie częściej w przypadku trzech lub więcej schorzeń w stosunku do nieobciążonych pacjentów (zespół metaboliczny zwiększa ryzyko 3,4-krotnie) [20, 23]. Dodatkowymi czynnikami ryzyka o mniejszym znaczeniu pozostają: niestosowanie się do zalecanej profilaktyki antybiotykowej, zapalenie prostaty albo antybiotykoterapia w okresie sześciu miesięcy przed biopsją [24, 25]. Nie bez znaczenia pozostaje również droga pobierania wycinków. Badania wieloośrodkowe wskazują na niższe ryzyko zakażenia w przypadku biopsji z dostępu przezkroczowego w porównaniu z dostępem przezodbytniczym (spada do 0−0,2%) . Należy zauważyć, że częstość powikłań nieinfekcyjnych jest porównywalna w obu grupach [5, 25, 26]. Z drugiej strony część badaczy nie odnotowała powyższych różnic [27]. Interesujące pozostają obserwacje porównujące przezkroczową biopsję celowaną obrazem MRI z biopsją systemową pod kontrolą TRUS. W pierwszej grupie ryzyko infekcji i sepsy jest bliskie zeru (0−0,2%), co zapewne związane jest z mniejszą ilością pobranych bioptatów i unikaniem kontaminacji [4, 28, 29]. Co więcej, liczba procedur wiąże się z częstością wystąpienia zakażenia. Ehdaie i Loeb wykazali, że ryzyko infekcji rośnie wraz z każdą kolejną biopsją, osiągając nawet 15% po pięciu biopsjach [30, 31].

Coraz częściej obserwowanym zjawiskiem jest oporność patogenów na antybiotyki z grupy fluorochinolonów, ampicylinę albo timetoprim z sulfametoksazolem [13, 22]. Aktualnie u 10−30% pacjentów w wymazie z odbytu pobranym przed biopsją izoluje się oporne szczepy. Powyższe nie jest jednoznaczne z wystąpieniem zakażenia po biopsji, jednak wiąże się z istotnie większym ryzykiem powikłań [25].

ZAPOBIEGANIE ZAKAŻENIOM
PO BIOPSJI GRUCZOŁU KROKOWEGO

Od momentu wprowadzenia biopsji gruczołu krokowego w diagnostyce raka stercza podejmowano różnorodne próby ograniczenia ryzyka powikłań infekcyjnych [22]. Jedną z testowanych metod było oczyszczenie odbytnicy roztworem jodyny przed rozpoczęciem biopsji. Postępowanie to zredukowało częstość zapaleń najądrza do 0,2% [32]. Podobnie wykonanie lewatywy na godzinę przed planowaną biopsją wiąże się z ograniczeniem częstości powikłań infekcyjnych z 8,9% do 4,7% [33]. Niedawne badania i metaanalizy potwierdzają skuteczność działania wlewu doodbytniczego z roztworem jodu w zmniejszeniu ryzyka gorączki, bakteriurii i bakteriemii po biopsji na drodze przezodbytniczej [25, 34]. Inną strategią jest modyfikacja standardowej antybiotykoterapii. Z uwagi na wzrost powikłań infekcyjnych, będących głównym powodem hospitalizacji, w niektórych ośrodkach standardowo do podstawowej profilaktyki antybiotykowej przed badaniem podawany jest dodatkowy lek [6, 11, 12]. W piśmiennictwie odnaleźć można liczne badania porównujące skuteczność zastosowania dodatkowej dawki antybiotyku (np. ceftriaksonu, gentamycyny, amikacyny czy amoksycyliny z kwasem klawulanowym), które potwierdziły zasadność opisanego postępowania w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia [35]. Zastąpienie powszechnie stosowanej ciprofloksacyny lewofloksacyną również wydaje się obiecującym trendem [36]. Niekorzystny efekt uzyskano natomiast po konwersji ciprofloksacyny na penicylinę z gentamycyną. W tym przypadku obserwowano wzrost częstości powikłań z 2,4% do 12,9% [37]. Narastanie oporności na rutynowo stosowane leki przeciwdrobnoustrojowe było przyczyną rozwoju kolejnych modyfikacji postępowania profilaktycznego. Coraz częściej przed planowaną biopsją pobiera się wymaz z odbytnicy, co umożliwia identyfikację oporności flory jelitowej konkretnego pacjenta i ewentualne włączenie zindywidualizowanego postępowania profilaktycznego. Pierwsze opublikowane wyniki wykazały redukcję powikłań infekcyjnych z 2,6% na 0,4% [10, 13, 38].

RYZYKO ZGONU PO BIOPSJI
GRUCZOŁU KROKOWEGO

Najczęstszymi powikłaniami biopsji stercza są krwawienie i zakażenia. Jednocześnie, wobec wysokiej skuteczności leczenia ambulatoryjnego, pacjenci rzadko wymagają ponownej hospitalizacji. Niemniej opisywane są przypadki bakteriemii i ciężkiej sepsy [25]. Powikłaniem po biopsji stercza może być również rozwój zgorzeli Fourniera, obarczonej wysoką śmiertelnością [39]. Ryzyko zgonu po biopsji stercza jest niskie. W większości przypadków śmierć jest wynikiem niewydolności wielonarządowej w przebiegu wstrząsu septycznego. Ogólna śmiertelność po 120 dniach od zabiegu określana jest na 1,3% w porównaniu do 0,3% w grupie kontrolnej u ponad 22 tysięcy badanych [8, 30, 31]. Czynnikami ryzyka są wiek i choroby współistniejące pacjenta [40]. Podobne wyniki zostały przedstawione po analizie śmiertelności w populacji szwedzkiej, w której współczynnik ten wynosił 1%. Ryzyko wzrastało znacząco w przypadku powikłania wymagającego hospitalizacji [41]. Określenie ryzyka wczesnego zgonu było przedmiotem badania przeprowadzonego przez Nama i wsp. Naukowcy stwierdzili, że śmiertelność po 30 dniach od zabiegu wynosi 0,1% [21]. Podobne badanie populacyjne przeprowadzili Loeb i wsp., którzy dokonali analizy bazy danych SEER (Surveillance, Epidemiology and End Results). Co ciekawe, wyższe ryzyko zgonu po 30 dniach opisano w grupie kontrolnej (1%) w porównaniu do pacjentów poddanych biopsji (0,3%). Ponadto zauważono dwunastokrotnie wyższe ryzyko u pacjentów hospitalizowanych [22]. Ryzyko rozwoju ciężkich powikłań infekcyjnych prowadzących do zgonu po biopsji stercza jest niskie i nie przekracza jednego procenta. Najistotniejszymi czynnikami ryzyka wystąpienia powikłań są podeszły wiek, cukrzyca i inne choroby towarzyszące, a zwłaszcza konieczność hospitalizacji [25].

ROZPOZNAWANIE I LECZENIE POWIKŁAŃ

Z roku na rok obserwujemy wzrost częstości powikłań infekcyjnych, bywa, że przyjmują one poważny wymiar, a nieodpowiednio leczone stanowią zagrożenie dla życia chorego. Wczesne rozpoznane i właściwe leczenie zapobiega postępowi infekcji i rozwojowi niebezpiecznych powikłań. Niestety prawie każdy pacjent po biopsji zgłasza niepokojące go dolegliwości, a tyko niektóre z nich wymagają interwencji. Ważne by w trakcie badania uprzedzić pacjenta, że obecność krwi w moczu, stolcu i nasieniu są niemal nieodzownym elementem okresu pozabiegowego i dopiero wystąpienie obfitego krwawienia nie może być bagatelizowane. Pacjenci z gorączką, dreszczami, bólem jądra lub podbrzusza wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. Postępujące osłabienie siły strumienia moczu prowadzić może do zatrzymania moczu i wymaga pilnej interwencji.

Każdy pacjent po niedawnej biopsji stercza, zgłaszający się do lekarza, zasługuje na szczególną atencję. W trakcie wywiadu należy zwrócić uwagę na stan ogólny chorego i objawy stanu zapalnego, takie jak gorączka, dreszcze czy dolegliwości grypopodobne. W badaniach laboratoryjnych należy ocenić poziom leukocytów, białka C-reaktywnego ( CRP – C Reactive Protein) i prokalcytoniny w surowicy krwi. Inną niezwykle istotną kwestią jest ocena mikcji, w razie wątpliwości należy w badaniu ultrasonograficznym ocenić wypełnienie pęcherza i zaleganie moczu po mikcji. W przypadku oligurii lub bezmoczu należy ocenić poziom kreatyniny w surowicy. Jeśli pacjent zgłasza dolegliwości bólowe jądra albo w trakcie badania przedmiotowego stwierdza się jego palpacyjną tkliwość, warto wykonać badanie ultrasonograficzne i sprawdzić parametry zapalne, by wykluczyć zapalenie najądrza.

Leczenie powikłań infekcyjnych opiera się na antybiotykoterapii. Należy pamiętać również o prawidłowej podaży płynów, ewentualnie lekach ułatwiających mikcję, czy zakwaszających mocz (Tab. III).

Większość powikłań infekcyjnych można z powodzeniem leczyć w warunkach ambulatoryjnych, jednak w przypadku nieskuteczności terapii, zatrzymania moczu lub złego stanu chorego konieczna okazać się może interwencja urologa i hospitalizacja.

WNIOSKI

Z roku na rok obserwuje się wzrost częstości powikłań infekcyjnych po biopsji stercza, w tym tych o ciężkim przebiegu wymagających hospitalizacji ENREF [20, 21]. Narastająca antybiotykooporność, starszy wiek pacjentów, cukrzyca i inne choroby towarzyszące są najważniejszymi czynnikami ryzyka zakażenia po biopsji. Ryzyko ciężkich powikłań i zgonu po biopsji jest niskie. Każdy pacjent kierowany na biopsję powinien otrzymać profilaktyczną antybiotykoterapię. Przy wyborze optymalnego antybiotyku, należy wziąć pod uwagę ogólny stan zdrowia pacjenta i czynniki ryzyka oraz lokalną oporność drobnoustrojów. Należy uczulić pacjenta, by w razie podwyższonej ciepłoty ciała, dreszczy, dolegliwości grypopodobnych, osłabienia czy innych objawów infekcji poszukiwał pilnej pomocy medycznej. W większości przypadków powikłania infekcyjne mogą być leczone w ramach ambulatorium. W razie niepowodzenia leczenia, zatrzymania moczu lub złego stanu ogólnego chorego konieczna może być hospitalizacja i ewentualnie interwencja zabiegowa. Rozwój badań obrazowych i markerów najpewniej pozwoli na ograniczenie liczby biopsji i bioptatów w przyszłości. Wciąż podstawowe znaczenie ma jednak wywiad lekarski i badanie przedmiotowe z uwzględnieniem czynników ryzyka infekcji [20]. Biopsja z dostępu przezkroczowego wiąże się z niższym ryzykiem ciężkich powikłań infekcyjnych w porównaniu z dostępem przezodbytniczym [23].

PIŚMIENNICTWO

1. Didkowska J, Wojciechowska U. Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe w Polsce (on line). Krajowy Rejestr Nowotworów, Centrum Onkologii – Instytut im Marii Skłodowskiej – Curie [download: 26.06.2018]; http://onkologia.org.pl/nowotwory-zlosliwe-gruczolu-krokowego-c61/

2. Siegel RL, Miller KD, Jemal A. Cancer statistics, 2016. CA Cancer J Clin. 2016;66(1):7-30.

3. Torre LA, Bray F, Siegel RL et al. Global cancer statistics, 2012. CA Cancer J Clin. 2015;65(2):87-108.

4. Arnold M, Karim-Kos HE, Coebergh JW et al. Recent trends in incidence of five common cancers in 26 European countries since 1988: Analysis of the European Cancer Observatory. Eur J Cancer. 2015;51(9):1164-1187.

5. Mottet N, Bellmunt J, Bolla M et al. EAU-ESTRO-SIOG Guidelines on Prostate Cancer. Part 1: Screening, Diagnosis, and Local Treatment with Curative Intent. Eur Urol. 2017;71(4):618-629.

6. Loeb S, Vellekoop A, Ahmed HU et al. Systematic review of complications of prostate biopsy. Eur Urol. 2013;64(6):876-92.

7. Roobol MJ, Steyerberg EW, Kranse R et al. A risk-based strategy improves prostate-specific antigen-driven detection of prostate cancer. Eur Urol. 2010;57(1):79-85.

8. Shariat SF, Roehrborn CG. Using biopsy to detect prostate cancer. Rev Urol. 2008;10(4):262-80.

9. Carroll PR, Parsons JK, Andriole G, et al. NCCN Clinical Practice Guidelines Prostate Cancer Early Detection, Version 2.2015. JNCCN. 2015;13(12):1534-1561.

10. Rosario DJ, Lane JA, Metcalfe C et al. Short term outcomes of prostate biopsy in men tested for cancer by prostate specific antigen: prospective evaluation within ProtecT study. BMJ. 2012;344:d7894.

11. Liss MA, Ehdaie B, Loeb S et al. An Update of the American Urological Association White Paper on the Prevention and Treatment of the More Common Complications Related to Prostate Biopsy. J Urol. 2017;198(2):329-334.

12. Fahmy A, Rhashad H, Mohi M et al. Optimizing prophylactic antibiotic regimen in patients admitted for transrectal ultrasound-guided prostate biopsies: A prospective randomized study. Prostate Int. 2016;4(3):113-117.

13. Loeb S, van den Heuvel S, Zhu X et al. Infectious complications and hospital admissions after prostate biopsy in a European randomized trial. Eur Urol. 2012;61(6):1110-1114.

14. Yang M, Zhao X, Wu Z et al. Meta-analysis of antibiotic prophylaxis use in transrectal prostatic biopsy. J Cent South Univer Med Scien. 2009;34(2):115-23.

15. Zani EL, Clark OA, Rodrigues Netto N Jr. Antibiotic prophylaxis for transrectal prostate biopsy. The Cochrane database of systematic reviews. 2011(5):Cd006576.

16. Wagenlehner FM, van Oostrum E, Tenke P et al. Infective complications after prostate biopsy: outcome of the Global Prevalence Study of Infections in Urology (GPIU) 2010 and 2011, a prospective multinational multicentre prostate biopsy study. Eur Urol. 2013;63(3):521-527.

17. http://www.fda.gov/Drugs/ DrugSafety/ucm511530.htm 15.09.2017 [

18. Shigemura K, Matsumoto M, Tanaka K et al. Efficacy of combination use of Beta-lactamase inhibitor with penicillin and fluoroquinolones for antibiotic prophylaxis in transrectal prostate biopsy. Korean J Urol. 2011;52(4):289-92.

19. Batura D, Gopal Rao G. The national burden of infections after prostate biopsy in England and Wales: a wake-up call for better prevention. J Antimicrob Chemother. 2013;68(2):247-9.

20. Anastasiadis E, van der Meulen J, Emberton M. Hospital admissions after transrectal ultrasound-guided biopsy of the prostate in men diagnosed with prostate cancer: a database analysis in England. Int J Urol. 2015;22(2):181-186.

21. Nam RK, Saskin R, Lee Y et al. Increasing hospital admission rates for urological complications after transrectal ultrasound guided prostate biopsy. J Urol. 2013;189(1Suppl):S12-7; discussion S7-8.

22. Loeb S, Carter HB, Berndt SI et al. Complications after prostate biopsy: data from SEER-Medicare. J Urol. 2011;186(5):1830-4.

23. Sahin C, Eryildirim B, Cetinel AC et al. Does metabolic syndrome increase the risk of infective complications after prostate biopsy? A critical evaluation. Int Urol Nephrol. 2015;47(3):423-429.

24. Bruyere F, Malavaud S, Bertrand P et al. Prosbiotate: a multicenter, prospective analysis of infectious complications after prostate biopsy. J Urol. 2015;193(1):145-50.

25. Borghesi M, Ahmed H, Nam R et al. Complications After Systematic, Random, and Image-guided Prostate Biopsy. Eur Urol. 2017;71(3):353-65.

26. Grummet J, Pepdjonovic L, Moon D. Re: Marco Borghesi, Hashim Ahmed, Robert Nam, et al. Complications After Systematic, Random, and Image-guided Prostate Biopsy. Eur Urol 2017;71:353-65. Eur Urol. 2017;71(5):e143-e4.

27. Xue J, Qin Z, Cai H et al. Comparison between transrectal and transperineal prostate biopsy for detection of prostate cancer: a meta-analysis and trial sequential analysis. Oncotarget. 2017;8(14):23322-23336.

28. Losa A, Gadda GM, Lazzeri M et al. Complications and quality of life after template-assisted transperineal prostate biopsy in patients eligible for focal therapy. Urology. 2013;81(6):1291-6.

29. Penzkofer T, Tuncali K, Fedorov A et al. Transperineal in-bore 3-T MR imaging-guided prostate biopsy: a prospective clinical observational study. Radiology. 2015;274(1):170-80.

30. Loeb S, Carter HB, Berndt SI et al. Is repeat prostate biopsy associated with a greater risk of hospitalization? Data from SEER-Medicare. J Urol. 2013;189(3):867-870.

31. Ehdaie B, Vertosick E, Spaliviero M, et al. The impact of repeat biopsies on infectious complications in men with prostate cancer on active surveillance. J Urol. 2014;191(3):660-664.

32. Abughosh Z, Margolick J, Goldenberg SL et al. A prospective randomized trial of povidone-iodine prophylactic cleansing of the rectum before transrectal ultrasound guided prostate biopsy. J Urol. 2013;189(4):1326-31.

33. Kam SC, Choi SM, Yoon S et al. Complications of transrectal ultrasound-guided prostate biopsy: impact of prebiopsy enema. Korean J Urolo. 2014;55(11):732-6.

34. Pu C, Bai Y, Yuan H et al. Reducing the risk of infection for transrectal prostate biopsy with povidone-iodine: a systematic review and meta-analysis. Int Urol Nephrol. 2014;46(9):1691-1698.

35. Luong B, Danforth T, Visnjevac O et al. Reduction in hospital admissions with the addition of prophylactic intramuscular ceftriaxone before transrectal ultrasonography-guided prostate biopsies. Urology. 2015;85(3):511-516.

36. Miyazaki Y, Akamatsu S, Kanamaru S et al. A Prospective Randomized Trial Comparing a Combined Regimen of Amikacin and Levofloxacin to Levofloxacin Alone as Prophylaxis in Transrectal Prostate Needle Biopsy. Urol J. 2016;13(1):2533-2540.

37. Madden T, Doble A, Aliyu SH et al. Infective complications after transrectal ultrasound-guided prostate biopsy following a new protocol for antibiotic prophylaxis aimed at reducing hospital-acquired infections. BJU International. 2011;108(10):1597-1602.

38. Cook I, Angel JB, Vera PL et al. Rectal swab testing before prostate biopsy: experience in a VA Medical Center urology practice. Prostate Cancer Prostatic Dis. 2015;18(4):365-369.

39. Simsir A, Kismali E, Mammadov R et al. Is it possible to predict sepsis, the most serious complication in prostate biopsy? Urol Int. 2010;84(4):395-399.

40. Gallina A, Suardi N, Montorsi F et al. Mortality at 120 days after prostatic biopsy: a population-based study of 22,175 men. Int J Cancer. 2008;123(3):647-652.

41. Lundstrom KJ, Drevin L, Carlsson S et al. Nationwide population based study of infections after transrectal ultrasound guided prostate biopsy. J Urol. 2014;192(4):1116-22.

Adres do korespondencji

Marcin Łykowski

Klinika Urologii

ul. Lindley’a 4, 02-005 Warszawa, Polska

tel. 22 502 17 02

e-mail: marcinlykowski@wp.pl

Nadesłano: 27.12.2017

Zaakceptowano: 13.03.2018

Tabela I. Najczęstsze powikłania biopsji gruczołu krokowego [3, 7−10].

Powikłanie

Odsetek

[%]

Obecność krwi w nasieniu

37−93

Krwiomocz

15−66

Krwawienie z odbytu do 2 dni

2−37

Zapalenie gruczołu krokowego

1

Gorączka powyżej 38,5°C

1−17,5

Zapalenie najądrza

0,7

Zatrzymanie moczu

0,2−10

Konieczność ponownej hospitalizacji

0−6

Ropień stercza

Kazuistyka

Tabela II. Zalecana profilaktyka antybiotykowa przed biopsją gruczołu krokowego [3, 7−11].

Źródło

Antybiotyk

Dawka

Czas

E

A

U

Ciprofloksacyna

500 mg co 12 godzin p.o.

>24 h

Lewofloksacyna

500 mg co 24 godziny p.o.

>24 h

Norfloksacyna

400 mg co 12 godzin p.o.

>24 h

Ofloksacyna *

200 mg co12 godzin p.o.

>24 h

W przypadku wysokiej lokalnej oporności na chinoliny wymaz z odbytu i terapia celowana lub :

Fosfomycyna

3 g p.o.

1 dawka

Timetoprim + Sulfametoksazol

160/800 mg co 12 h p.o.

>24 h

A

U

A

Ciproloksacyna lub

Lewofloksacyna lub

Norfloksacyna lub

Ofloksacyna lub

plus

500 mg co 12 h p.o.

500 mg co 24 h p.o.

400 mg co 12 h p.o.

200 mg co 12 h p.o.

<24 h

Cefuroksym

lub plus

1,5 g i.v.

1 dawka godzinę przed

Ceftriakson

1 g i.m.

1 dawka godzinę przed

W przypadku lokalnej oporności na chinoliny >20% wymaz z odbytu i terapia celowana lub :

Gentamycyna

2−5 mg/kg masy ciała m.

1 dawka godzinę przed

Amikacyna

1 g i.m./ i.v.

1 dawka godzinę przed

Fosfomycyna

3 g p.o

1 dawka

W przypadku wysokiego ryzyka infekcji rozważyć biopsję przezkroczową

*mniejsza skuteczność niż ciprofloksacyny

Tabela III. Rozpoznawanie i leczenie powikłań infekcyjnych.

Powikłanie

Dolegliwości

Badanie i wyniki

Leczenie

Zapalenie pęcherza moczowego

Częstomocz

Dyzuria

Parcia naglące

Uczucie niepełnej mikcji

Podwyższona temperatura

Ropomocz

Średni wzrost parametrów zapalnych

USG – bez odchyleń

Antybiotykoterapia

Płyny 3l / dobę

Zapalenie stercza

Osłabienie siły strumienia moczu

Dyzuria

Częstomocz

Gorączka

Wzrost parametrów zapalnych

DRE –rozpulchniona i bolesna prostata

Antybiotykoterapia

Alfa-bloker

Obserwacja pod kątem zatrzymania moczu

Zatrzymanie moczu

Wykapywanie moczu

Uczucie parcia przy jednoczesnej niemożności oddania moczu

Palpacyjnie bolesny i wypełniony pęcherz

USG – dobrze wypełniony pęcherz, zaleganie po mikcji

Antybiotykoterapia

Przetoka nadłonowa

(po biopsji lub w przypadku prostatitis nie należy wprowadzać cewnika przezcewkowo!)

Zapalenie najądrza

Ból, obrzęk i zaczerwienienie jądra

Gorączka

Palpacyjna bolesność, obrzęk jądra i zaczerwienienie moszny

USG – obrzęk i wzmożony przepływ przez najądrze

Antybiotykoterapia

Elewacja moszny

Epidydymektomia (w przypadku braku poprawy/ nawrotów)

Ropień stercza

Jak w zapaleniu stercza

Jak w zapaleniu stercza

USG/TRUS – zbiornik z gęstą treścią w obrębie stercza

Antybiotykoterapia

Nakłucie TRUS

Nacięcie przezcewkowo