PRACA ORYGINALNA / ORIGINAL ARTICLE

First aid education – a questionnaire Survey

Patrycja Misztal-Okońska¹, Dorota Lasota², Mariusz Goniewicz¹, Krzysztof Goniewicz3, 4, Witold Pawłowski4 ,
Robert Czerski³, Alicja Tuszczyńska5

¹ UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE, ZAKŁAD RATOWNICTWA MEDYCZNEGO, LUBLIN, POLSKA

² KATEDRA I ZAKŁAD FARMAKOLOGII DOŚWIADCZALNEJ I KLINICZNEJ WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY, WARSZAWA, POLSKA

³ WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO I LOGISTYKI, WYŻSZA SZKOŁA OFICERSKA SIŁ POWIETRZNYCH W DĘBLINIE, DĘBLIN, POLSKA

4 STUDIUM MEDYCYNY KATASTROF WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY, WARSZAWA, POLSKA

5 KOŁO NAUKOWEGO RATOWNICTWA OGÓLNEGO I MEDYCYNY KATASTROF WARSZAWSKI UNIWERSYTET STUDENCKIE, WARSZAWA, POLSKA

Streszczenie

Wstęp: Umiejętność udzielenia pierwszej pomocy, a szczególnie prowadzenia resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) zgodnie z wytycznymi Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC − European Resuscitation Council) jest kluczowym elementem niesienia pomocy i ratowania osób z przedszpitalnym nagłym zatrzymaniem krążenia (NZK). Jak rekomendują wytyczne ERC 2015, jednym z najważniejszych kroków, jakie trzeba podjąć, aby zwiększyć odsetek przeprowadzania RKO przez uczestników lub świadków NZK jest nauczanie tych umiejętności wszystkich dzieci w szkołach. Liczne badania wykazały, że dzieci w wieku szkolnym są nastawione pozytywnie do nauki resuscytacji, a ponadto są ważnymi multiplikatorami wiedzy, gdyż chętnie przekazują nabyte informacje członkom rodziny i najbliższemu otoczeniu.

Cel pracy: Poznanie opinii młodych osób odnośnie potrzeby edukacji w zakresie pierwszej pomocy oraz okresu, w którym najlepiej jest rozpocząć naukę w tym zakresie.

Materiał i metody: W badaniu udział wzięło ٤٩٨ osób, studentów różnych typów uczelni wyższych, metodą badawczą był internetowy sondaż diagnostyczny, narzędziem autorski kwestionariusz ankiety.

Wyniki: W badaniu udział wzięło 309 kobiet (62%) i 189 (38%) mężczyzn. Ankietowani to osoby młode pomiędzy ١٨–٣٠ rokiem życia. Prawie wszyscy respondenci (97,2%) są zdania, że nauka pierwszej pomocy powinna być obowiązkowa w toku edukacji szkolnej. Większość respondentów (76,7%) wyraziło opinię, że należy aktualizować wiedzę dotyczącą pierwszej pomocy, 16,3% nie miało zdania na ten temat, natomiast jedynie 7,0% przebadanych uważa, że nie ma takiej potrzeby. Prawie połowa ankietowanych (48,3%) jest zdania, że nauka pierwszej pomocy powinna odbywać się poczynając od szkoły podstawowej, natomiast 30,3% respondentów sądzi, że należy edukować dzieci już w wieku przedszkolnym.

Wnioski: Zdecydowana większość ankietowanych uważa edukację w zakresie pierwszej pomocy za istotną i potrzebną w toku kształcenia. Osoby młode są świadome potrzeby ćwiczenia umiejętności oraz powtarzania i aktualizowania informacji z zakresu pierwszej pomocy. Przeważająca część respondentów jest zdania, że edukację w tym zakresie należy rozpoczynać bardzo wcześnie, już nawet w okresie przedszkolnym.

 

Abstract

Introduction: The ability to provide first aid, especially cardiopulmonary resuscitation (CPR) in accordance with the guidelines of the European Resuscitation Council (ERC) is a key element in helping and rescuing people with pre-hospital cardiac arrest. As recommended by the ERC 2015 guidelines, one of the most important steps to be taken to increase the rate of CPR appraisal by participants or cardiac arrest witnesses is to teach these skills to all children in schools. Numerous studies have shown that school-age children are positive about learning resuscitation, and moreover, they are important multipliers of knowledge because they are happy to transmit the information they receive to family members and the closest surroundings.

The aim: To get to know the opinions of young people about the need for first aid education and the period in which it is best to start learning in this area.

Materials and methods: The study was attended by 498 people, students of various types of universities, the research method was an online diagnostic survey, a self-help questionnaire tool.

Results: The study involved 309 women (62%) and 189 (38%) men. The respondents are young people between 18-30. Almost all respondents (97.2%) are of the opinion that learning first aid should be compulsory in the course of school education. The majority of respondents (76.7%) expressed the opinion that the knowledge regarding first aid should be updated, 16.3% had no opinion on this subject, while only 7.0% of respondents believed that there was no need to do so. Almost half of respondents (48.3%) are of the opinion that learning first aid should take place from the elementary school, while 30.3% of respondents think that they should be educated at pre-school age.

Conclusions: The vast majority of respondents consider first aid education to be significant and needed during education. Young people are aware of the need to practice skills and to repeat and update information on first aid. The majority of respondents are of the opinion that education in this area should be started very early, even in the pre-school period.

 

Wiad Lek 2018, 71, 4, 874-878

 

WSTĘP

Dzieci uczą się poprzez naśladowanie zachowań osób, które obserwują, i bardzo często na tej podstawie budują swoją wiedzę, postawy i wzorce zachowań. Postrzeganie przez dziecko zdrowia kształtowane jest w rodzina, szkole, jak również poprzez doświadczenia i interakcje z otoczeniem. Nabywanie wiedzy i umiejętności kształtowania zachowań prozdrowotnych we wczesnym wieku (zanim u dzieci zaczną pojawiać się niezdrowe nawyki) daje pozytywne efekty. Dzieci powinny być od jak najmłodszych lat uczone właściwych zachowań zdrowotnych, jak i umiejętności niesienia pomocy w nagłych zdarzeniach. Najskuteczniejszym sposobem promowania zdrowia w szkołach jest rozwój programów edukacji zdrowotnej [1, 2]. W Polsce zgodnie z art. 166 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej uczniowie ostatnich klas szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych podlegają obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach z zakresu edukacji dla bezpieczeństwa (EDB). Przedmiot edukacja dla bezpieczeństwa realizowany jest w wymiarze jednej godziny tygodniowo i kończy się oceną na świadectwie szkolnym [3]. W ramach tego przedmiotu uczniom przekazywane są umiejętności teoretyczne oraz praktyczne dotyczące właściwego zachowania się w różnego rodzaju sytuacjach trudnych, stwarzających zagrożenie dla zdrowia i życia. Treści kształcenia w ramach EDB obejmują następujące zagadnienia: bezpieczeństwo państwa, samoobrona, obrona cywilna, organizacja działań ratowniczych, edukacja zdrowotna oraz pierwsza pomoc. Jednak, jak podkreślono w podstawie programowej przedmiotu, do najważniejszych tematów w czasie realizacji zajęć z przedmiotu EDB należą pierwsza pomoc i edukacja zdrowotna. Jest to uzasadnione potencjalnie największą praktyczną przydatnością tej wiedzy oraz możliwością wykorzystania jej w życiu codziennym. Edukacja zdrowotna ma uwzględniać najważniejsze informacje na temat ochrony i poprawy zdrowia, w tym praktyczne wskazówki dotyczące właściwych zachowań zdrowotnych, takich jak stosowanie prawidłowo zbilansowanej diety, uprawianie regularnej aktywności fizycznej czy poznanie umiejętności radzenia sobie ze stresem. Z kolei w ramach pierwszej pomocy uczniowie mają pozyskać umiejętności rozpoznawania stanów zagrożenia oraz reagowania na nie, za szczególnym naciskiem na właściwe postępowanie z osobami, u których wystąpiło nagłe zatrzymanie krążenia [4].

CEL PRACY

Celem pracy było poznanie opinii młodych osób odnośnie potrzeby edukacji w zakresie pierwszej pomocy oraz okresu, w którym najlepiej jest rozpocząć naukę w tym zakresie.

MATERIAŁ I METODA

Badania przeprowadzono od sierpnia 2015 roku do czerwca 2016 roku na grupie 498 studentów różnych typów uczelni wyższych w całym kraju. Metodą badawczą zastosowaną w pracy był sondaż diagnostyczny, zaś narzędziem autorski kwestionariusz ankiety internetowej. Studenci biorący udział w ankiecie byli informowani o takiej możliwości drogą elektroniczną. Wypełnienie ankiety było dobrowolne i anonimowe. Uzyskane wyniki badań poddano analizie statystycznej. Wszyscy biorący udział w ankiecie byli studentami uczelni wyższych i mieli ukończone 18 lat. Tytuł ankiety brzmiał „Pierwsza pomoc wśród studentów”.

WYNIKI

W badaniu udział wzięło 309 kobiet i 189 mężczyzn, stanowiąc odpowiednio 62% i 38% grupy badanej. Ankietowani to osoby młode pomiędzy 18. a 30. rokiem życia, z czego najliczniejszą grupą (43,20% respondentów) stanowiły osoby w wieku 20−21 lat, kolejną grupą pod względem liczebności były osoby pomiędzy 22 a 23 r.ż. − 27,90%, respondenci w wieku 24−25 lat stanowili 13,40%, osoby najmłodsze pomiędzy 18 a 19 r.ż. stanowiły 12,2%. Najmniej liczna była grupa najstarszych respondentów pomiędzy 26 a 30 r.ż. – 2,40%, natomiast 0,80% ankietowanych nie podało swojego wieku.

Ankieta skierowana była do studentów uczelni wyższych. Najliczniejszą grupą respondentów (41%) byli studenci uczelni technicznej, a 27,7% ankietowanych kształciło się na uczelni o profilu medycznym. Na rycinie 1. przedstawiono procentowy udział w badaniu studentów poszczególnych typów uczelni wyższych.

Zdecydowana większość ankietowanych (92%, n=457) zadeklarowała, że zna zasady udzielania pierwszej pomocy.

Głównym miejscem zdobywania wiedzy z zakresu pierwszej pomocy była szkoła − odpowiedziało tak 42,5% badanych. Druga grupa respondentów (15,5%) zadeklarowała, że udzielania pierwszej pomocy nauczyła się na studiach (zdecydowana większość z nich to studenci uczelni medycznej), a kolejna grupa (14,7%) odpowiedziała, że w ramach kursu na prawo jazdy (Ryc. 2).

Prawie wszyscy ankietowani (97,2%) byli zdania, że nauka pierwszej pomocy powinna być obowiązkowa w toku edukacji szkolnej, jedynie 1,8% badanych uznało, że nie powinna być obowiązkowa, a 1% nie miało zadania na ten temat.

Kolejne zagadnienie poruszane w badaniu dotyczyło opinii studentów na temat okresu, w którym najlepiej jest rozpocząć nabywanie wiedzy i umiejętności udzielania pierwszej pomocy.

Prawie połowa ankietowanych (48,3%) uznała, że nauka pierwszej pomocy powinna odbywać się poczynając od szkoły podstawowej, 30,3% przebadanych było zdania, że należy edukować dzieci już w przedszkolu, a 20,6% respondentów wyraziło opinię, że najlepszym czasem na naukę pierwszej pomocy jest wiek gimnazjalny (Ryc. 3).

Większość respondentów (76,7%) było zdania, że należy aktualizować wiedzę dotyczącą pierwszej pomocy, 16,3% nie miało zdania na ten temat, natomiast 7,0% przebadanych uznało, że nie ma potrzeby aktualizowania wiedzy w zakresie pierwszej pomocy. Ankietowani poproszeni o uzasadnienie potrzeby aktualizowania wiedzy podawali następujące powody: 47,1% zadeklarowało, że z uwagi na zmieniające się zalecenia dotyczące algorytmu postępowania ratunkowego, rozwój nauki i postęp w medycynie, 35,1% podało, że należy powtarzać i regularnie przypominać sobie zalecenia postępowania ratunkowego w zakresie NZK, ponieważ są to umiejętności, które łatwo ulegają zapomnieniu, a powinny być dobrze znane, aby wykonywać je bez dłuższego zastanowienia, automatycznie, zaś 19,4% przebadanych nie uzasadniło swojego zdania.

W ostatnim pytaniu poproszono ankietowanych o wyrażenie opinii czy będąc świadkiem zdarzenia, gdzie zagrożone byłoby ludzkie życie udzieliliby pierwszej pomocy. Przeważająca część ankietowanych (81,5%) zadeklarowała chęć niesienia pomocy poszkodowanym, 12,7% nie wie, jak zachowałaby się w tej sytuacji, a 5,8% badanych wyraziło opnie, że nie udzieliłoby pomocy.

DYSKUSJA

Intencją przeprowadzonego badania było zidentyfikowanie nastawienia młodych osób (studentów różnego typu uczelni wyższych) do obowiązkowej edukacji w zakresie pierwszej pomocy. Jak wynika z badań własnych zdecydowana większość młodych osób jest zdania, że edukacja w tym zakresie jest potrzebna i powinna być obowiązkowa. Wyniki badania przeprowadzonego przez Olejniczak, Miciuk i Religion, które oceniały stan wiedzy na temat udzielania pierwszej pomocy studentów pielęgniarstwa Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego wykazały, że 53% badanych nie chciałoby uczęszczać na dodatkowe zajęcia z pierwszej pomocy organizowane przez Uniwersytet Medyczny [5]. Badania własne wskazują, że większość ankietowanych (76,7%) jest zdania, że należy aktualizować wiedzę z zakresu pierwszej pomocy, oraz że należy regularnie ćwiczyć umiejętności RKO. To bardzo pozytywny wynik, zwłaszcza, że wiele polskich badań wskazuje na niezadowalający stan wiedzy z zakresu pierwszej pomocy zarówno pośród uczniów i studentów, jak i osób dorosłych [6−10].

W badaniach własnych przeważająca większość respondentów (78,6%) zaopiniowała, że edukację w zakresie pierwszej pomocy powinno się rozpoczynać już w dzieciństwie. Prawie połowa badanych (48,3% respondentów) wskazała jako najlepszy czas na początek edukacji w tym zakresie szkołę podstawową, zaś 30,3% − przedszkole. Wielu badaczy [11−14] podkreśla znaczenie wczesnego rozpoczęcia przyswajania tej wiedzy. Abelairas-Gómez i wsp. zaobserwowali, że dopiero około 13 r.ż. dzieci osiągają odpowiednią wagę i wiek, aby wykonać minimalnej jakości resuscytację krążeniowo-oddechowej podobną do tej wykonywanej przez osoby dorosłe [15]. Jednak intencją nauczenia pierwszej pomocy dzieci od najmłodszych lat jest przede wszystkim utrwalenie ich właściwej postawy, naturalnego odruchu udzielania pomocy osobom poszkodowanym oraz zapamiętanie najważniejszych numerów alarmowych, gdyż jak donoszą media nawet małe dzieci wielokrotnie były w stanie samodzielnie wykonać telefon i wezwać specjalistyczną pomoc, będąc jednym świadkiem nagłego zdarzenia. Jak pokazują badania już dzieci w wieku przedszkolnym są w stanie uczyć się, jakie zastosować w praktyce podstawowe umiejętności z zakresu pierwszej pomocy. Bollig,  Myklebust Østringen zbadali efekty nauczania pierwszej pomocy w przedszkolu na grupie 10 dzieci w wieku 4−5 lat. Po dwóch miesiącach od ukończeniu kursu 70% dzieci potrafiło podać właściwy numer telefonu alarmowego, 60% dzieci prawidłowo oceniało oddychanie u poszkodowanego, a 40% uczestników właściwie wykonało pozostałe zadania (np. ułożenie w pozycji bezpiecznej). Autorzy zaobserwowali również, że nauczanie pierwszej pomocy zwiększyło u dzieci poziom empatii [16]. Ponadto, jak wynika z analizy innych badań młodsze dzieci, które były wcześnie edukowane w zakresie pierwszej pomocy podczas kolejnych szkoleń (w starszym wieku) mają szansę rozszerzyć swoją wiedzę i ją udoskonalić [17, 18].

W 2010 roku Komisja UE w ramach programu poprawy bezpieczeństwa na drogach założyła cel zmniejszenia o połowę do 2020 r. łącznej liczby ofiar śmiertelnych wypadków drogowych we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Aby to osiągnąć, wyznaczono 7 celów strategicznych. Jednym z nich było zwiększenie skuteczności udzielania pierwszej pomocy [19, 20]. W Polsce, zgodnie z art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, szkolenie osoby ubiegającej się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem lub pojazdem silnikowym musi obowiązkowo zawierać naukę udzielania pierwszej pomocy przeprowadzaną w formie wykładów i zajęć praktycznych [21]. W badaniach własnych dość liczna grupa − 14,7% respondentów, wyraziła opinię, że to właśnie podczas kursu na prawo jazdy pozyskała umiejętności udzielania pierwszej pomocy. Wszyscy jesteśmy uczestnikami ruchu drogowego i wszyscy ponosimy odpowiedzialność za jego zwiększenie. Edukacja w zakresie pierwszej pomocy osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami prowadzona w formie zajęć praktycznych dotyczących przede wszystkim postępowania w stanach bezpośredniego zagrożenia życia i kończąca się obowiązkowym egzaminem może być jednym z czynników prowadzących do zmniejszenia liczby ofiar wypadków drogowych.

W badaniu własnym przeważająca większość ankietowanych (81,5%) wyraziła opinię, że podjęłaby się udzielania pierwszej pomocy będą świadkiem zdarzenia, w którym zaistniałaby taka potrzeba. Bardzo podobne wyniki podali Mariusz Goniewicz i wsp., którzy przebadali 500-osobową grupę uczniów szkół średnich oraz studentów z województwa lubelskiego. W ich badaniach również 80% respondentów zadeklarowało gotowość do podjęcia działań w sytuacji konieczności udzielenia pierwszej pomocy [22].

WNIOSKI

Ankietowani (92%) zadeklarowali, że znają zasady udzielania pierwszej pomocy, a będą świadkiem zdarzenia, w którym zagrożone byłoby ludzkie życie, przeważająca większość (81,55%) zdecydowałaby się podjąć działania ratunkowe. Głównym miejscem pozyskania wiedzy z zakresu pierwszej pomocy przez ankietowanych była szkoła, 42,5% badanych zadeklarowało, pozyskanie kompetencji w tym zakresie w ramach zajęć z przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa. Respondenci byli zdania, że nauka udzielania pierwszej pomocy powinna być obowiązkowa w toku edukacji szkolnej, najlepiej już w szkole podstawowej (48,4%) bądź przedszkolu (30,3%). Większość respondentów (76,7%) odpowiedziała, że należy co jakiś czas przypominać sobie i aktualizować wiedzę dotyczącą zasad udzielania pierwszej pomocy.

Pierwszej pomocy w przypadku nagłego zatrzymania krążenia powinien udzielić każdy świadek zdarzenia postępując zgodnie z wytycznymi Europejskiej Rady Resuscytacji. Nauczanie pierwszej pomocy powinno rozpoczynać jak najwcześniej, czyli już w okresie przedszkolnym oraz trwać przez następne lata nauki i pracy z każdorazowym przypominaniem czynności ratujących życie. Regularne powtarzanie wiedzy i umiejętności w zakresie pierwszej pomocy jest pożądane, gdyż zwiększa szanse na ich utrwalenie i może przyczynić się do uratowania czyjegoś życia. Studenci wszystkich kierunków, podczas trwania studiów powinni uczestniczyć w obowiązkowych zajęciach z zakresu pierwszej pomocy.

Piśmiennictwo

1. Schaller B, Sandu N. Clinical medicine, public health and ecological health: a new basis for education and prevention? Arch Med Sci. 2011;7:541–5.

2. Rekleiti M, Saridi M, Toska A, et al. The effects of a first-aid education program for middle school students in a Greek urban area. Arch Med Sci. 2013;9:758–760.

3. Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Stan prawny aktualny na dzień: 02.01.2018) Dz.U.2017.0.1430 t.j.

4. Podstawa programowa EDB – https://men.gov.pl/wp-content/uploads/2016/11/podstawa-programowa-przedmiotu-edukacja-dla-bezpieczenstwa.pdf (dostęp: 02.01.2018r.)

5. Olejniczak D, Miciuk D, Religion U. Ocena stanu wiedzy studentów Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego na kierunku pielęgniarstwo na temat udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej. Piel. Zdr. Publ. 2013, 3, 2, 105.

6. Skitek I., Witt M, Goniewicz M. Ocena znajomości zagadnień z pierwszej pomocy wśród studentów uczelni uniwersyteckich miasta Poznania. Now Lek. 2012;81(6):641-646.

7. Chemperek E, Goniewicz M, Włoszczak-Szubzda A, Wac-Górczyńska M, Nowicki G, Mikuła-Mazurkiewicz A. Poziom wiedzy uczniów szkół ponadgimnazjalnych i studentów w zakresie pierwszej pomocy. Med Ogolna Nauk Zdr.2011;17(4):174-179.

8. Jurczak A, Kopański Z, Gajdosz R. Wiedza z zakresu pierwszej pomocy młodzieży ponadgimnazjalnej. J Clin Healthcare 2015;2:28-34.

9. Szpringer M, Komendacka O, Kosecka J, Sobczyk B. Ocena wiedzy kierowców na temat zasad udzielania pierwszej pomocy. Med Ogolna Nauk Zdr. 2014;20(3):260-264

10. Woźniak J, Nowicki G, Goniewicz M, Zielonka K, Górecki M, Dzirba A, Chemperek E. Analiza przygotowania nauczycieli wychowania przedszkolnego do udzielania pierwszej pomocy. Przegl Epidemiol 2011;65:663-667.

11. Lockey AS, Georgiou M. Children can save lives. Resuscitation 2013;84:399-400.

12. Bottiger BW, Van Aken H. Training children in cardiopulmonary resuscitation worldwideLancet 2015;385:2353.

13. Bakke HK., Bakke HK, Schwebs R. First-aid Training in School: Amount, Content and Hindrances. Acta Anaesthesiolog Scand. 2017;61(10):1361-1370. PMC. Web. 13 Jan. 2018.

14. Ammirati Ch, Gagnayer R, Nemtz Bet al. Are School teachers Able to Teach First Aid to Children Younger than 6 Years? A Comparative Study. BMJ Open 2014;4(9):e005848. PMC. Web. 13 Jan. 2018.

15. Abelairas-Gómez C, Rodríguez-Núñez A, Casillas-Cabana M, Romo-Pérez V, Barcala-Furelos R. School children as life savers: at what age do they become stronge enough? Resuscitation 2014;85(6):814-819.

16. Bollig GMyklebust AG, Østringen K. Effects of first aid training in the kindergarten–a pilot study. Scand J Trauma Resusc Emerg Med. 201;19:13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3060136/

17. Plant N, Taylor K. How best to teach CPR to school children: a systematic review. Resuscytation 2013?

18. Bohn A, Van Aken H, et al. Teaching resuscitation in schools: annual tuition by trained teachers is effective starting at age 10. Resuscitation 2012;83:619-625

19. Raczyńska-Buława E. Bezpieczeństwo w ruchu drogowym w Europie – założenia polityki UE i ocena podejmowania działań z perspektywy danych statystycznych. Autobusy 2016;10:8-9.

20. Goniewicz K, Goniewicz M, Pawłowski W, Lasota D. Road accident rates: strategies and programmes for improving road traffic safety. Eur J Trauma Emerg surgery 2016;42(4):433-438.

21. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. 2011 Nr 30 poz. 151)

22. Goniewicz M, Chemperek E, Nowicki G, Wac-Górczyńska M, Zielonka K, Goniewicz K. First Aid education in the opinion of secondary school students. Cent Eur J Med. 2012;7(6):761-768.

Adres do korespondencji

Krzysztof Goniewicz

e-mail: krzysztof.goniewicz@wum.edu.pl

Studium Medycyny Katastrof Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

ul. Żwirki i Wigury 81 A, 02-091 Warszawa, Polska

tel.: (0-22) 57 20 545, 57 20 536

Nadesłano: 11.02.2018

Zaakceptowano: 18.04.2018

n ≠ 100

Ryc. 1. Procentowy rozkład respondentów zgodnie z typami uczelni, na których studiowali

Ryc. 2. Miejsce zdobywania wiedzy z zakresu pierwszej pomocy a odpowiedzi badanych.

Ryc. 3. Czas rozpoczęcia edukacji w ramach pierwszej pomocy a opinie badanych.