DOES THE MORBIDITY ON PERTUSSIS DEPEND ON THE TYPE
AND NUMBER OF VACCINES USED TO IMMUNIZE? ANALYSIS
OF DATA FROM EPIDEMIOLOGICAL SURVEILLANCE IN 2012-2016

Iwona Paradowska-Stankiewicz

ZAKŁAD EPIDEMIOLOGII CHORÓB ZAKAŹNYCH I NADZORU NARODOWEGO INSTYTUTU ZDROWIA PUBLICZNEGO – PAŃSTWOWEGO ZAKŁADU HIGIENY, WARSZAWA, POLSKA

 

Streszczenie

Krztusiec jest ostrą chorobą zakaźną, przebiegającą z przewlekłym, niezwykle męczącym napadowym kaszlem. Zainteresowanie krztuścem obserwowane wśród klinicystów, epidemiologów i specjalistów zdrowia publicznego na całym świecie wynika z faktu, że pomimo dobrze poznanych mechanizmów patogenezy choroby, procesu epidemicznego oraz metod profilaktyki, choroba wciąż „zaskakuje” zwiększającą się liczbą zachorowań. Literatura medyczna dostarcza nowych danych świadczących o dynamicznie zmieniającej się sytuacji epidemiologicznej tej choroby. Jak dotąd wykonano niewiele badań dokonujących oceny skuteczności polskiej szczepionki pełnokomórkowej. Poniższe opracowanie jest próbą odpowiedzi na pytanie, czy krztusiec występuje częściej u osób zaszczepionych przeciw krztuścowi szczepionką DTwP, czy DTaP?

 

Abstract

Pertussis is an acute infectious disease that occurs with a chronic, extremely tiring paroxysmal cough. The interest of pertussis observed among clinicians, epidemiologists and public health specialists around the world caused from the fact that despite well-known mechanisms of disease pathogenesis, epidemic process and prevention methods, the disease still “surprises” with the increasing number of cases. Medical literature provides new data demonstrating the dynamically changing epidemiological situation of this disease. So far, few studies have been carried out to assess the effectiveness of Polish whole-cell vaccine. The following study is an attempt to answer the question whether pertussis occurs more common in people vaccinated against pertussis with the DTwP or DTaP vaccine?

 

Wiad Lek 2018, 71, 7, 1409-1417

 

AKTUALNA SYTUACJA
EPIDEMIOLOGICZNA KRZTUŚCA

Raporty epidemiologiczne z ostatnich lat dotyczące zachorowań na krztusiec wskazują na ich utrzymujący się wzrost w wielu krajach, które wcześniej cechowały się dobrą kontrolą nad krztuścem [6].

Pomimo powszechnych szczepień przeciw krztuścowi i zaszczepieniu 5 dawkami szczepionki przeciw krztuścowi na poziomie powyżej 95%, w Polsce rejestruje się wysoką liczbę zachorowań na tę chorobę (Ryc. 1).

Krztusiec jest chorobą występującą cyklicznie z charakterystyczną, zwiększającą się liczbą zachorowań w kolejnych latach nasilenia epidemicznego. W 2012 r. wystąpił wzrost zachorowań, zaś lata 2013–2014 można traktować jako lata międzyepidemiczne. Lata 2015–2016 o znacząco wyższej zapadalności na krztusiec, w porównaniu do lat ubiegłych, były kolejnym nasileniem epidemicznym choroby. W 2016 r.
zgłoszono 6 828 przypadków. Była to największa odnotowana liczba zachorowań od ponad 40 lat. Nie jest wykluczone, iż
w najbliższych latach wystąpią kolejne wzrosty zachorowań.

Wzrost zapadalności na krztusiec zaobserwowano przede wszystkim wśród dzieci szkolnych, młodzieży i osób dorosłych. Takie przesunięcie zachorowań na starsze grupy wieku sprzyja powstawaniu rezerwuaru bakterii, który jest potencjalnym źródłem zakażeń dla nieuodpornionych lub nie w pełni uodpornionych noworodków i niemowląt. Publikowane w Przeglądzie Epidemiologicznym roczne opracowania dotyczące zachorowań na krztusiec w Polsce wskazują, że w latach 2012–2015 zachorowania osób w grupie wieku powyżej 15 lat stanowiły około 50% ogółu przypadków, a z grupą wieku 10–14 lat nawet około 75% wszystkich zachorowań [6–10] .

W Polsce pięcioletnie mediany zapadalności za lata 2005–2009 i 2010–2014 wynosiły odpowiednio 5,2 i 5,5 na 100 tys. ludności. W roku 2015 wystąpił kolejny dynamiczny wzrost (o 136% w porównaniu z poprzednim 2014 r.) zapadalności do 12,86 na 100 tys. ludności. O ile tendencja występowania zachorowań na krztusiec u wysokiego odsetka osób dorosłych obserwowana w latach 2009–2011 (wyniki Ogólnopolskiego Badania Epidemiologii Krztuśca), w kolejnych latach, tzn. 2012–2014 uległa zahamowaniu, o tyle rok 2015 wskazuje na wystąpienie kolejnego wzrostu zachorowań o znacznie zwiększonej dynamice i dotyczącej różnych grup wieku (Ryc. 2) [7–10].

PRZYCZYNY NAWROTU KRZTUŚCA

Celem stosowania szczepień przeciw krztuścowi jest uzyskanie ochrony przed zachorowaniem utrzymującej się kilka lat. Ma to szczególne znaczenie dla noworodków i niemowląt, z wspomnianych już powodów. Odporność po szczepieniu jest nietrwała, a ryzyko zachorowania wzrasta wraz z upływem czasu od podania ostatniej dawki szczepionki. Obecnie jest to 5 do 10-12 lat (Ryc. 3).

Pierwsze szczepionki przeciw krztuścowi składały się z zawiesiny całych zabitych bakterii B. pertussis. Po wprowadzeniu obowiązkowego szczepienia szczepionką DTwP gwałtownie spadła liczba zgłaszanych przypadków krztuśca. Niepożądane odczyny poszczepienne po zastosowaniu DTwP stanowiły jednak dość wysoki odsetek, niesłusznie przypisywano im również wywoływanie ciężkich odczynów niepożądanych w postaci encefalopatii [19]. W rezultacie działań ruchów antyszczepionkowych niektóre państwa wycofały szczepienia na pewien czas.

W odpowiedzi opracowano nieco mniej reaktywne szczepionki acelularne (DTaP), w skład których wchodziły wybrane antygeny pałeczki krztuśca. W latach 90. w wielu krajach szczepionki acelularne zastąpiły pełnokomórkowe. W Polsce pojawiły się one po raz pierwszy w 1998 r. Wraz z upływem lat ich udział rynkowy stopniowo się zwiększał, ale także ponownie zaznaczył się trend wzrostowy zachorowań na krztusiec, szczególnie w dwóch grupach wieku:

u nastolatków, będących pierwszymi rocznikami, które mogły otrzymać szczepionki acelularne w ramach szczepień podstawowych;

u osób starszych, u których poziom przeciwciał przeciwkrztuścowych obniżył się poniżej poziomu ochronnego z powodu braku naturalnego „boosteru”.

Ten fakt przyczynił się m.in. do pojawienia się pytania dotyczącego długości utrzymywania się odporności przeciwkrztuścowej po szczepieniu szczepionkami DTaP.

W wielu przeprowadzonych badaniach, których celem była ocena skuteczności szczepionek przeciwkrztuścowych (DTwP i DTaP) uzyskano wyniki, które wskazują na wyższą skuteczność szczepionek zawierających komponent pełnokomórkowy [4,5]. Metaanaliza dotycząca zbadania skuteczności szczepionek bezkomórkowych u młodzieży wykazała niższą skuteczność szczepionki acelularnej zapobieganiu zachorowaniom na krztusiec w porównaniu ze szczepionką pełnokomórkową [16].

Inna metaanaliza badań skuteczności, w której poddano analizie krótkoterminowy efekt ochronny przeciw krztuścowi (3 lata po zakończeniu cyklu podstawowego), również wykazała większą skuteczność szczepionek pełnokomórkowych niż szczepionek acelularnych. Ustalono, że szczepionki pełnokomórkowe po zakończeniu podstawowego cyklu szczepień (>3 dawki, z dawkami przypominającymi lub bez nich) cechują się całkowitą skutecznością na poziomie 94% w porównaniu do szczepionek acelularnych, których całkowitą skuteczność oceniono na 84%. Niższa początkowa skuteczność szczepionek DTaP może być przyczyną pojawienia się zachorowań na krztusiec u dzieci, także wyjaśnieniem, dlaczego odporność słabnie szybciej po zaszczepieniu szczepionkami DTaP. Powyższe wnioski mogą wskazywać dlaczego szczepionki bezkomórkowe nie zapobiegają wzrostowi zapadalności na krztusiec, pomimo wysokiego wskaźnika zaszczepienia [17].

Kolejna analiza skuteczności szczepionek [18] wykazała niższą skuteczność szczepionki DTaP. Autorzy wskazują na szybszy zanik odporności (nawet po początkowej wysokiej ochronie) po zastosowaniu tego rodzaju szczepionki. Do innych przyczyn zaliczono zmiany genetyczne w populacji
B. pertussis obserwowane od czasu wprowadzenia szczepień, co mogło przyczynić się do tzw. „niewydolności szczepionki”.

Wyniki innego badania prowadzonego na ssakach naczelnych/myszach sugerowały, że szczepionki DTwP zapewniały lepszą ochronę przeciw bezobjawowym zakażeniom, co w konsekwencji zapobiegało przenoszeniu infekcji w populacji.

Podsumowując, do uznanych przyczyn odpowiadających za nasilenie zachorowań na krztusiec mogą należeć:

spadek skuteczności szczepień wskutek pojawienia się szczepów antygenowo odmiennych w stosunku do szczepów wchodzących w skład szczepionki [19];

zanikanie odporności poszczepiennej w miarę upływu czasu po szczepieniu;

poprawa czułości systemu nadzoru;

wzrost świadomości lekarzy nt. choroby i udoskonalone metody diagnostyczne (hodowla, PCR, rekomendacje dotyczące diagnostyki serologicznej).

SZCZEPIENIA PRZECIW
KRZTUŚCOWI
W POLSCE

Najlepszym sposobem ochrony przed krztuścem jest profilaktyka. Masowe, obowiązkowe szczepienia przeciw krztuścowi znalazły się w polskim Programie Szczepień Ochronnych (PSO) ponad pół wieku temu w 1960 r. Od tego czasu są nieprzerwanie stosowane. Kilkukrotnie schemat szczepień ulegał modyfikacji na podstawie analizy aktualnej sytuacji epidemiologicznej kraju.

Szczepienia obowiązkowe

Aktualny PSO na 2018 r. zapewnia łącznie 6 obowiązkowych dawek szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tab. I).

Stan zaszczepienia populacji polskiej, szczepionej według obowiązującego kalendarza szczepień na przestrzeni wielu lat utrzymuje się na wysokim poziomie, wynoszącym >95%. W 2015 r. poziom zaszczepienia dzieci w 2 r.ż. przeciw krztuścowi wynosił od 96,3% do 99,4% [1].

Szczepienia zalecane przeciw krztuścowi

Szczepienie dTap zaleca się:

dzieciom, które nie otrzymały dawki przypominającej DTaP w 6. roku życia;

kobietom ciężarnym (po 28 tyg. ciąży) lub planującym ciążę;

osobom z otoczenia noworodków i niemowląt do ukończenia 12 miesiąca życia, w tym personelowi medycznemu;

młodzieży w wieku 19 lat;

wszystkim osobom dorosłym co 10 lat;

osobom w podeszłym wieku.

Jednym z celów stosowania szczepień przeciw krztuścowi w wymienionych powyżej grupach jest upowszechnienie tzw. „strategii kokonu”. Jej istotą jest ochrona niemowląt, które jeszcze nie zostały zaszczepione, przed zachorowaniem i powikłaniami.

CEL PRACY, METODOLOGIA,
ANALIZA DANYCH
I WYNIKI

Celem prezentowanej pracy była odpowiedź na pytanie, czy zachorowania na krztusiec zależą od rodzaju i liczby użytych do uodpornienia szczepionek?

Źródło danych wykorzystanych do prezentowanej publikacji stanowiły jednostkowe zgłoszenia zachorowań na krztusiec z pięciu lat (2012 – 2016) rutynowego nadzoru epidemiologicznego. Zgłoszenia kwalifikowano zgodnie z obowiązującą definicją przypadku [2].

Podczas przygotowywania danych chciałam odpowiedzieć na pytania: Jakimi rodzajami preparatów szczepionkowych realizowano cykl szczepień u osób, które zachorowały? W jakim okresie czasu od ostatniej dawki szczepionki wystąpiło zachorowanie na krztusiec?

W opracowaniu statystycznym uwzględniono 9 696 rekordów osób urodzonych w latach 1998–2016, które otrzymały cztery dawki szczepionki DTaP bądź DTwP. W obliczeniach pominięto osoby zaszczepione mniejszą liczbą dawek oraz osoby szczepione według mieszanych schematów. Analizę statystyczną wyników badania przeprowadzano przy wykorzystaniu programu Stata®/Special Edition, wersji 14.2.

W grupie objętych analizą, kobiety stanowiły ok. 54%. (Ryc. 4). W ośrodkach miejskich mieszkało ok. 63%;
badanych (Ryc. 5).

Około 95% wszystkich zgłoszonych zachorowań na krztusiec stanowiły osoby w wieku 0–20 lat.

Proces wprowadzania szczepionek acelularnych w naszym kraju rozpoczął się w 1998r. (Infanrix: 14.08.1998 r.;
Tripacel: 31.12.1999 r.).
W kilku następnych latach, tj. 1998–2002 na rynku wciąż dominowała szczepionka pełnokomórkowa, natomiast preparaty acelularne zwiększały swój udział w rynku dopiero w późniejszych latach.

Powyżej wykres przedstawiający odsetek zachorowań na krztusiec w latach 2012–2016 w zależności od rodzaju szczepionki (Ryc. 6).

Zachorowania wśród nastolatków wystąpiły u osób, które były zaszczepione szczepionką DTwP. Osoby te jednak praktycznie nie miały możliwości zostać zaszczepione w schemacie podstawowym szczepionką bezkomórkową, gdyż był to czas wprowadzania tego rodzaju preparatu na rynek. Inaczej sytuacja przedstawiała się u młodszych roczników –większa bezwględna liczba zachorowań u małych dzieci wystąpiła po szczepieniu aP.

W dalszej analizie uwzględniono jedynie dzieci w wieku 0–3 lata, szczepione 4 dawkami szczepionki wP lub 4 dawkami aP, wyłączając dzieci szczepione schematami mieszanymi. Ta grupa wieku jest najbardziej zagrożona powikłanymi zachorowaniami.

Po 2002 r. szczepionki komponentą aP były wybierane przez lekarzy i rodziców coraz częściej. Według raportu NIK z 2015 r. rodzice częściej decydowali się na zakup szczepionek acelularnych (60%), zaś 40% stanowili rodzice korzystający ze szczepionek wP. Natomiast zestawienie danych demograficznych GUS i danych sprzedaży z Zakładu Zamówień Publicznych z lat 2012–2016 wskazuje na średnie proporcje: 65% (aP) i 35% (wP) [3,11]. W obliczeniach statystycznych wykorzystano 2 warianty proporcji rynkowych:

1. 50% DTaP vs. 50% DTwP (Ryc. 7);

2. 65% DTaP vs. 35% DTwP (Ryc. 8)

Przy przyjęciu proporcji 50%/50% stwierdzono wysoce istotne statystycznie różnice średniorocznych współczynników zapadalności na krztusiec w dwóch podgrupach – tj. 14,24 na 100 tys. osób dla DTaP i 7,02 na 100 tys. osób dla DTwP (p <0,001). Również dla każdego roku analizowanego oddzielnie różnice były wysoce znamienne (Ryc. 7).

Przyjmując proporcje 65%/35%, stwierdzono, że różnice w zapadalności na krztusiec okazały się statystycznie znamienne dla 2013 r. – tj. 13,08 na 100 tys. osób dla DTaP i 7,21 na 100 tys. osób dla DTwP (P=0,001) (Ryc. 8).

Analizę dotycząca wieku i miejsca zamieszkania osób zaszczepionych preparatami DTaP i DTwP, które w latach 2012-2016 zachorowały na krztusiec przedstawiają ryciny 9 i 10. Średnia wieku osób, które zachorowały mimo otrzymania 4 dawek szczepionki DTaP, wynosiła 6,69 roku (± SD = 3,84 roku), natomiast po 4 dawkach szczepionki DTwP – 11,30 lat (± SD = 4,25 roku,
p <0,001). Zachorowanie na krztusiec
w grupie szczepionej DTwP następowało blisko dwukrotnie później niż w grupie DTaP.

Obserwowane różnice są statystycznie znamienne dla rodzaju preparatu (p <0,001) i według miejsca zamieszkania (p <0,001) (Ryc.10).

Ogólnie, na krztusiec przeciętnie o rok wcześniej zapadali badani mieszkańcy obszarów wiejskich w porównaniu do mieszkańców miast (p <0,001).

Jak obserwujemy na rycinie 10, zapadalność na krztusiec wzrastała w istotnie mniejszym tempie wśród obserwowanych osób, które otrzymały cztery dawki preparatu DTwP, aniżeli w przypadku osób, którym podano preparat DTaP (p <0,001). Hazard względny dla osób szczepionych preparatem DTwP był o 66% niższy w porównaniu do osób, które otrzymały cztery dawki szczepionki DTaP. Co interesujące, w obu badanych ramionach zapadalność na krztusiec zwiększała się w istotnie większym tempie u objętych obserwacją osób, które mieszkały na obszarach wiejskich, w relacji do badanych mieszkańców miast (p <0,001) (Ryc. 11).

DYSKUSJA

W poszukiwaniu przyczyn obserwowanej tendencji wzrostowej zachorowań od lat toczy się dyskusja dotycząca skuteczności szczepień przeciw krztuścowi. piśmiennictwie można znaleźć informacje potwierdzające wysoką skuteczność tej formy profilaktyki, wynoszącą 86–98% w zależności od liczby podanych dawek szczepionki oraz rodzaju użytego komponentu krztuścowego [12, 13, 20-24]. Stwierdzono, że skuteczność 4 dawek szczepienia podstawowego zależy od rodzaju użytego komponentu krztuścowego – pełnokomórkowego (wP) lub acelularnego (aP). Wskazywany jest fakt, że wyższą skuteczność zapewniają szczepionki oparte na komponencie pełnokomórkowym [19]. W Polsce od 1960 r. w Programie Szczepień Ochronnych do realizacji szczepień pierwotnych i uzupełniających stosowana jest szczepionka DTwP, uodparniająca dodatkowo przeciw tężcowi i błonicy.

Powyższa analiza jest zgodna z wnioskami płynącymi z literatury światowej dotyczącymi niższej skuteczności szczepionki acelularnej [14,15]. Pozwala jedynie na ostrożną interpretację otrzymanych danych, co jest związane m. in. z uwzględnieniem przybliżonych proporcji rynkowych.

Istotnym zagadnieniem związanym z omawianym tematem jest sposób zgłaszania zachorowań na krztusiec do nadzoru na podstawie objawów klinicznych, co zgodnie z przyjętą kwalifikacją przypadku na potrzeby nadzoru epidemiologicznego oznacza tzw. „przypadek możliwy”. O ile u dzieci nieszczepionych, niemowląt objawy krztuśca są charakterystyczne, o tyle u dzieci starszych i dorosłych objawy nie zawsze są patognomiczne, co oznacza zarówno możliwość występowania zjawiska underreporting, jak i overreporting. Dlatego istotne znaczenie dla potwierdzenia diagnozy ma wykonanie badań laboratoryjnych. Na podstawie analizy epidemiologicznej zachorowań na krztusiec wiadomo, że badania laboratoryjne wykonywane są tylko u co trzeciej osoby, a to oznacza, że ponad 60% zachorowań to przypadki możliwe. Niski odsetek wykonywanych badań laboratoryjnych wynika z faktu braku ich refundacji, co wiąże się z kosztami ponoszonymi przez pacjentów. Pozostałe przyczyny związane są z techniką pobrania materiału, tzn. pobraniem materiału do badania w odpowiednim czasie trwania choroby (np. dla PCR, najlepszy jest okres nieżytowy), techniką pobrania (wymaz z nosogardła) oraz w przypadku badań serologicznych określenie rodzaju przeciwciał do badania (IgA i IgG), ustalenie daty pobrania krwi na powtórne badanie przeciwciał (od 4 do 6 tygodni po pierwszym pobraniu krwi) oraz interpretacja wyników (w oparciu o wywiad, historię szczepień przeciwkrztuścowych oraz wyniki badań laboratoryjnych).

W podsumowaniu należy podkreślić, w ślad za jednym z największych autorytetów w dziedzinie wakcynologii – prof. S. Plotkinem że: „jedyną możliwością, dopóki nie zostanie opracowana szczepionka przeciwkrztuścowa nowej generacji, pozostaje utrzymanie dotychczasowych szczepień zgodnie z krajowymi systemami szczepień”. Warto wspomnieć, że Światowa Organizacja Zdrowia z wyżej wymienionych powodów rekomenduje krajom stosującym szczepionkę pełnokomórkową dalsze jej stosowanie – do czasu wynalezienia szczepionki nowej generacji.

WNIOSKI

1. Wyniki analizy częstości zachorowań na krztusiec w latach 2012-2016 wskazują na: częstsze występowanie krztuśca wśród dzieci w wieku 0-3 lata zaszczepionych 4 dawkami szczepionki z bezkomórkowym składnikiem krztuścowym w porównaniu z dziećmi, którym podano szczepionkę z pełnokomórkowym składnikiem krztuścowym.

2. Przeprowadzona analiza potwierdza światowe obserwacje przemawiające za stosowaniem szczepionek pełnokomórkowych w tych krajach, które nie zrezygnowały z jej stosowania w schematach szczepień populacyjnych.

3. Utrzymanie wysokiego odsetka osób zaszczepionych według kalendarza szczepień obowiązkowych, stosowanie szczepień zalecanych oraz przypominających co 10 lat może znacząco ograniczyć występowanie zachorowań na krztusiec, zwłaszcza w grupie nieuodpornionych najmłodszych dzieci.

Piśmiennictwo

1. Biuletyn „Szczepienia ochronne w Polsce”, NIZP-PZH.

2. Definicje przypadków chorób na potrzeby nadzoru epidemiologicznego, NIZP-PZH.

3. GUS, Liczba ludności w Polsce.

4. Klein NP, Bartlett J, Fireman B, Rowhani-Rahbar A, Baxter R. Comparative effectiveness of acellular versus whole-cell pertussis vaccines in teenagers. Pediatrics. 2013;131(6):e1716-22.

5. Liko J, Robison SG, Cieslak PR. Priming with whole-cell versus acellular pertussis vaccine. N Engl J Med. 2013 7;368(6):581-582.

6. Biuletyny „Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce”, NIZP-PZH, Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru, Pracownia Monitorowania i Analizy Sytuacji Epidemiologicznej

7. Paradowska-Stankiewicz I, Rudowska J. Pertussis in Poland in 2012. Przegl Epidemiol 2014; 69:885-887

8. Paradowska-Stankiewicz I, Rudowska J. Pertussis in Poland in 2013. Przegl Epidemiol 2015; 69(4):745-747.

9. Paradowska-Stankiewicz I, Rudowska J. Pertussis in Poland in 2014. Przegl Epidemiol 2016; 70{3): 327-332.

10. Paradowska-Stankiewicz I, Rudowska J. Pertussis in Poland in 2015. Przegl Epidemiol 2017; 71(4):481-485.

11. Najwyższa Izba Kontroli. Raport: System Szczepień Ochronnych Dzieci. 2016

12. Rosińska M., Zieliński A. Szczepionka przeciwko krztuścowi. In: Magdzik W., Naruszewicz Lesiuk D, Zieliński A (eds) Wakcynologia .Bielsko-Biała: Alfa Medica Press, 2nd edn, 2007, 245-351.

13. Sheridan SL, Ware RS, Grimwood K, Lambert SB. Number and order of whole cell pertussis vaccines in infancy and disease protection. JAMA. 2012;308(5):454-456.

14. Witt MA, Arias L, Katz PH, Truong ET, Witt DJ. Reduced risk of pertussis among persons ever vaccinated with whole cell pertussis vaccine compared to recipients of acellular pertussis vaccines in a large US cohort. Clin lnfect Dis. 2013;56(9):1248-1254.

15. Mansour-Ghanaei R, Moradi-Lakeh M, Shakerian S et al. Acellular pertussis vaccine efficacy: An updated systematic review and meta-analysis. Med J Islam Repub lran 2016;30:451.

16. Fulton R, Phadke VK, Orenstein WA, Hinman AR, Johnson WD, Omer SB. Protective Effect of Contemporary Pertussis Vaccines: A Systematic Review and Meta-analysis. Clinical lnfectious Diseases, 2016;62(9):1100:1110.

17. Sheridan SL, Frith K, Snelling TL, Grimwood K, Mclntyre PB, Lambert SB. Waning vaccine immunity in teenagers primed with whole cell and acellular, pertussis vaccine: recent epidemiology. Expert Rev Vaccines 2014;13(9):1081:1106.

18. Koj S, Ługowski C, Niedziela T. Neoglikokoniugaty lipooligosacharydu Bordetella pertussis–nowe potencjalne składniki szczepionki przeciwkrztuścowej. Adv Hyg Experimen Med 2015;69.

19. Popczyk E, Sadkowska-Todys M, Zieliński A. Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka. 7th edn. Bielsko-Biała: α-medica press, 2014.

20. Chen Z, He Q. Immune persistence after pertussis vaccination. Human Vaccin Immunotherap. 2017;13(4):744-756.

21. Dash N, Verma S. Pertussis and Rotavirus Vaccines–Controversies and Solutions. Ind J Ped. 2018;85(1):53-59.

22. Tan T, Dalby T, Forsyth K et al. Pertussis across the globe: recent epidemiologic trends from 2000 to 2013. Ped Infec Dis J 2015;34(9):e222-e232.

23. Zhang L, Prietsch SO, Axelsson I et al. Acellular vaccines for preventing whooping cough in children. The Cochrane Library 2014.

24. Dane Centers for Disease Control and Prevention https://www.cdc.gov/pertussis.

Autor korespondujący

Iwona Paradowska-Stankiewicz

Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru

Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego –

Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie,

ul. Chocimska 24, 00-791 Warszawa

e-mail: istankiewicz@pzh.gov.pl

Nadesłano: 30.09.2018

Zaakceptowano: 11.10.2018

Źródło: Meldunki epidemiologiczne, Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP- PZH

Ryc. 2. Udział procentowy w zachorowaniach na krztusiec w latach 1985–2017 według grup wieku.

Źródło: Meldunki Epidemiologiczne, Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP – PZH

Ryc. 1. Zachorowania na krztusiec w Polsce w latach 1998–2017.

Źródło: www.szczepienia.info

Ryc. 3. Utrzymywanie się przeciwciał ochronnych przeciw krztuścowi.

Tab.I. Schematy szczepień przeciw krztuścowi w Polsce.

Wiek dziecka

Możliwy wariant szczepienia

Komentarz

2 miesiące (>6 tydzień)

DTwP + IPV + Hib

lub

5w1: DTap-IPV-Hib

Szczepionka pełnokomórkowa DTwP według charakterystyki produktu leczniczego może być stosowana tylko do ukończenia 3 r.ż.

W przypadku dzieci z przeciwwskazaniami do podania DTwP oraz u wcześniaków / dzieci z niską masą urodzeniową poniżej 2500 g należy zastosować DTaP.

4 miesiące

DTwP + IPV + Hib

lub

5w1: DTap-IPV-Hib

5–6 miesięcy

DTwP + IPV + Hib

lub

5w1: DTap-IPV-Hib

16–18 miesięcy

DTwP + IPV + Hib

lub

5w1 DTap-IPV-Hib

6 lat

DTaP lub DTaP-IPV

 

14 lat

dTap

Obniżona zawartość antygenów błoniczych i krztuścowych

Ryc. 4. Struktura badanych według płci.

Ryc. 5. Struktura badanych według miejsca zamieszkania.

Ryc. 6. Zachorowania na krztusiec w latach 2012-2016, w zależności od zastosowanej szczepionki do uodpornienia.

Ryc. 7. Współczynniki zapadalności na krztusiec dzieci w wieku 0–3 lat w latach 2012–2016 według typu szczepionki – przy podziale rynkowym 50%/50%.

Ryc. 8. Współczynniki zapadalności na krztusiec dzieci w wieku 0-3 lat w latach 2012–2016 według typu szczepionki – przy podziale rynkowym 65%/35%.

Ryc. 9. Mediana, kwartyle i rozrzut zmiennej wieku osób zaszczepionych preparatami DTaP i DTwP, które w latach 2012–2016 zachorowały na krztusiec.

Ryc. 10. Mediana, kwartyle i rozrzut zmiennej wieku osób zaszczepionych preparatami DTaP i DTwP, które w latach 2012–2016 zachorowały na krztusiec, według miejsca zamieszkania.

Ryc. 11. Estymaty Kaplana-Meiera dla zapadalności na krztusiec wśród osób urodzonych w latach 1998-2016, które otrzymały cztery dawki szczepionek DTaP lub DTwP, według miejsca zamieszkania.