THE ROLE OF WHOLE-BODY CRYOTHERAPHY IN THE TREATMENT OF PEOPLE WITH DEGENERATIVE SPINE DISEASE

Radosław Szpruch, Łukasz Kikowski

OŚRODEK PROFILAKTYKI I REHABILITACJI CREATOR SP. Z O.O. W ŁODZI, Łódź, Polska

 

Streszczenie

Wstęp: Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa dotyczą około 50% populacji powyżej 55. roku życia i aż 100% osób powyżej 65. roku życia. Choroba klinicznie objawia się bólem stawów i ograniczeniem ich funkcji ruchowej. Jest również jedną z najczęstszych przyczyn absencji w pracy.

Cel pracy: Ocena wpływu terapeutycznego serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonej z kinezyterapią na stopień nasilenia dolegliwości bólowych oraz zakres ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa u osób z rozpoznaną chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa.

Materiał i metody: Do badania włączono 48 pacjentów poddawanych zabiegom fizjoterapeutycznym w Ośrodku Profilaktyki i Rehabilitacji CREATOR Sp. z o.o. w Łodzi. Grupę badaną stanowiło 24 pacjentów korzystających z serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonych z 30-minutową kinezyterapią obejmującą ćwiczenia ogólnousprawniające, a także ćwiczenia na przyrządach. Grupę kontrolną stanowiło również 24 pacjentów korzystających tylko z serii 10 zabiegów kinezyterapii, która nie różniła się w żaden sposób od ćwiczeń prowadzonych w grupie badanej.

U każdego pacjenta przed serią zabiegów fizjoterapeutycznych zostało przeprowadzone badanie podmiotowe − wywiad z pacjentem. Dodatkowo dokonano oceny nasilenia dolegliwości bólowych z wykorzystaniem Skali Numerycznej i kwestionariusza Laitinena, a także funkcjonalne badanie ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa z wykorzystaniem testu Schobera.

Wyniki: Według Skali Numerycznej średni wynik nasilenia dolegliwości bólowych po zastosowanej fizjoterapii zmniejszył się w grupie badanej o 1,5 pkt, w grupie kontrolnej o 0,6 pkt. Według kwestionariusza Laitinena, po serii zabiegów fizjoterapeutycznych średni wynik nasilenia bólu zmniejszył się w grupie badanej o 1,0 pkt, w grupie kontrolnej o 0,5 pkt. Według testu Schobera w grupie badanej zaobserwowano średnią poprawę ruchomości zgięcia w odcinku lędźwiowym kręgosłupa o 0,8 cm, a wyprostu o 0,3 cm. W grupie kontrolnej zanotowano średnią poprawę ruchu zgięcia o 0,5 cm, a wyprostu o 0,4 cm.

Wnioski: Seria 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonej z kinezyterapią może wpływać na zmniejszenie nasilenia dolegliwości bólowych i poprawę zakresu ruchomości odcinka lędźwiowego u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa. Niezbędne wydają się być dalsze badania kliniczne na większej grupie pacjentów i o wydłużonym czasie terapii.

Abstract

Introduction: Degenerative spine’s changes affect about 50% of population over 55 and 100% of people aged over 65. The disease is clinically manifested by joints’ pain and limitation of their motor function. It is also one of the most common reasons for absenteeism at work.

The aim: To estimate the therapeutic effect of 10 whole-body cryotherapy treatments associated with kinesitherapy on the severity of pain and range of motion of the lumbar spine on the example of patients with degenerative spine disease.

Material and Methods: The study was conducted on the group of 48 patients who underwent physiotherapy at the Center for Prevention and Rehabilitation CREATOR. The group of patients under examination consisted of 24 patients who were using a series of 10 whole-body cryotherapy treatments associated with 30-minute kinesitherapy including both general exercises and instrument exercises. What is more the control group also consisted of 24 patients using only a series of 10 treatments consisting of kinesitherapy, which didn’t differ from the exercises conducted on the examined group. Each of patients was interviewed before the series of physiotherapeutic treatments. The pain intensity was estimated with the use of the Numeric Scale as well as Laitinen Questionnaire, as well as functional examination of the mobility of the lumbar spine using the Schober Test.

Results: According to the Numerical Scale, the average pain score decreased in applied physiotherapy by 1.5 points within the study group and by 0.6 points in control group. According to the Laitinen Questionnaire, after a series of physiotherapy treatments, the average pain score decreased in the study group by 1.0 points, while in control group it equals 0.5 points. According to Schober’s Test, an average improvement in the mobility of the bend in the lumbar spine for studied group equals 0.8 cm and extension 0.3 cm. In the control group, an average improvement of the flexion movement equals 0.5 cm while extension 0.4 cm.

Conclusions: A series of 10 whole-body cryotherapy treatments combined with kinesiotherapy may contribute to reduction of severity of pain and improve the range of motion of the lumbar region in patients with degenerative spine disease. What is more, further clinical trials conducted on a broader group of patients with extended treatment period seems to be essential in this field of study.

Wiad Lek 2018, 71, 8, -1479

WSTĘP

Człowiek, żyjący w świecie coraz bardziej zautomatyzowanym, przebywający w dużych skupiskach miejskich, narażony jest na wiele szkodliwych wpływów otoczenia. Rozwój cywilizacji, w tym postęp naukowo-techniczny i intensyfikacja życia, wyzwolił nowe zagrożenia mające wpływ na występowanie choroby zwyrodnieniowej.

Choroba zwyrodnieniowa jest ubocznym skutkiem podniesienia standardu życia, a na jej rozwój wpływają między innymi: tryb życia, obniżona aktywność ruchowa, nadwaga. Objawami często towarzyszącymi chorobie zwyrodnieniowej są zespoły bólowe, w tym zespoły bólowe kręgosłupa, będące w Polsce drugą przyczyną niesprawności fizycznej oraz absencji w pracy [1]. Przeciążenia statyczne i dynamiczne, urazy i powtarzające się mikrourazy, prowadzą do uszkodzenia aparatu kostno-stawowego oraz więzadłowo-mięśniowego. Zmiany zwyrodnieniowe są nieodwracalne i w efekcie wywołują dolegliwości bólowe oraz ograniczenie zakresu ruchomości.

Około 50% leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych stosowanych na świecie jest zażywana przez osoby z rozpoznaniem choroby zwyrodnieniowej stawów [2].

Jedną z metod leczenia fizjoterapeutycznego choroby zwyrodnieniowej jest krioterapia ogólnoustrojowa, która charakteryzuje się szerokim spektrum działania i małym ryzykiem powikłań. Zabieg w kriokomorze skojarzony z kinezyterapią powoduje między innymi: zmniejszenie dolegliwości bólowych, obniżenie napięcia mięśniowego, poprawę zakresu ruchomości stawów, a także wywiera korzystny wpływ na układ hormonalny i immunologiczny oraz na stan psychiczny pacjenta [3−5].

Ze względu na rozległość tematu, w pracy podjęto próbę oceny wpływu terapeutycznego serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonej z kinezyterapią na stopień nasilenia dolegliwości bólowych oraz zakres ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa w przebiegu choroby zwyrodnieniowej.

CEL PRACY

Celem pracy była ocena wpływu terapeutycznego serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonej z kinezyterapią na stopień nasilenia dolegliwości bólowych oraz zakres ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa u osób z rozpoznaną chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa.

MATERIAŁ I METODY

Na podstawie wcześniej ustalonych kryteriów do badania zakwalifikowano 48 pacjentów w wieku od 57 do 71 lat poddawanych zabiegom fizjoterapeutycznym w Ośrodku Profilaktyki i Rehabilitacji CREATOR Sp. z o.o. w Łodzi.

Grupę badaną stanowiło 24 pacjentów (w wieku 58-70 lat) korzystających z serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonych z 30-minutową kinezyterapią obejmującą ćwiczenia ogólnousprawniające, a także ćwiczenia na przyrządach. Grupę kontrolną stanowiło również 24 pacjentów (w wieku 57−71 lat) korzystających z serii 10 zabiegów składających się z kinezyterapii, która nie różniła się w żaden sposób od ćwiczeń prowadzonych w grupie badanej.

Kryteria włączenia do badania: zespół bólowy spowodowany chorobą zwyrodnieniową odcinka lędźwiowego kręgosłupa trwający minimum 6 tygodni, nasilenie dolegliwości bólowych kręgosłupa lędźwiowego w Skali Numerycznej ≥ 3 pkt, wiek w przedziale 55−75 lat, zgoda pacjenta na udział w badaniu.

Kryteria wyłączenia z badania: stosowanie zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej w ostatnich 6 miesiącach poprzedzających badanie, stosowanie innych zabiegów fizjoterapeutycznych w okresie prowadzonej obserwacji, występowanie zespołów bólowych innego pochodzenia niż choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, stosowanie leków przeciwbólowych w okresie prowadzonej obserwacji.

Zabiegi wykonywane były codziennie w godzinach popołudniowych − pomiędzy 15.00 a 18.30 w komorze kriogenicznej typu wrocławskiego (firmy CREATOR Sp. z o.o.), w której czynnikiem chłodzącym był ciekły azot.

Cykl obejmował 10 (wykonywanych codziennie przez okres 2 tygodni z przerwą sobotnio-niedzielną) 3-minutowych zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej, a następnie około 30-minutową kinezyterapię.

U każdego pacjenta przed serią zabiegów fizjoterapeutycznych zostało przeprowadzone badanie podmiotowe – wywiad z pacjentem. Dodatkowo dokonano oceny nasilenia dolegliwości bólowych z wykorzystaniem Skali Numerycznej i kwestionariusza Laitinena, a także funkcjonalne badanie ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa z wykorzystaniem testu Schobera.

Badania przeprowadzono w 2 punktach celowych − przed rozpoczęciem programu fizjoterapii i po jego zakończeniu.

Ankiety były kodowane w celu umożliwienia ich porównania przed cyklem zabiegów fizjoterapeutycznych i po jego upływie.

Skala Numeryczna (Numerical Rating Scale) ze względu na swoją prostotę, a także uniwersalne zastosowanie jest jednym z najpowszechniej stosowanych narzędzi pomiaru dolegliwości bólowych. Do tego celu służy rycina z pionową lub poziomą 10-centymetrową podziałką (wyskalowaną od 0 do 10), na której badany zaznacza punkt odpowiadający aktualnemu bólowi, gdzie 0 to brak bólu, a 10 to maksymalny ból [6].

Kwestionariusz Laitinena pozwala na ocenę skuteczności zastosowanego leczenia przeciwbólowego z wykorzystaniem dokonanej przez pacjenta subiektywnej oceny nasilenia bólu. Uzyskany najniższy wynik wynosi 0 i świadczy o braku dolegliwości bólowych, natomiast maksymalny wynik − 16 oznacza ból o znacznym nasileniu ograniczający aktywność i pracę [7, 8].

Test Schobera służy do pomiaru ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Wykonuje się go w pozycji stojącej. Należy odnaleźć wyrostek kolczysty V kręgu lędźwiowego, a następnie punkt położony 10 cm powyżej w kierunku dogłowowym.

Przy wykonaniu przez pacjenta skłonu do przodu należy ponownie zmierzyć odległość pomiędzy wyznaczonymi punktami. Prawidłową ruchomość kręgosłupa lędźwiowego określa się dla zwiększonej odległości o 4−5 cm [7, 8]. Pomiaru dokonuje się przy użyciu miarki centymetrowej.

W pracy postanowiono zaprezentować wyniki badań przy użyciu średniej arytmetycznej. Dane poddano analizie statystycznej przy użyciu programów komputerowych Excel 97 oraz PQStat – wersja testowa (vl.6.2.).

DYSKUSJA

Zabieg krioterapii ogólnoustrojowej jest bardzo rozpowszechnioną metodą fizykoterapeutyczną (np. w samej Łodzi jest kilka kriokomór), a badania naukowe potwierdzające lecznicze działanie krioterapii ogólnoustrojowej stanowiły podstawę do wpisania jej na listę procedur refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia [9].

Z przeglądu literatury [2, 10−18] wynika, że podstawowymi wskazaniami do wykorzystania temperatur kriogenicznych są: choroby narządu ruchu, choroby ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, choroby o podłożu immunologicznym i autoimmunologicznym oraz medycyna sportowa i odnowa biologiczna.

Niniejsza praca stanowi próbę poszerzenia wiedzy na temat skuteczności zastosowania krioterapii ogólnoustrojowej, a w przedstawionych badaniach dokonano oceny wpływu terapeutycznego serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonej z kinezyterapią na stopień nasilenia dolegliwości bólowych i zakres ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

W celu oceny nasilenia dolegliwości bólowych wykorzystano Skalę Numeryczną oraz kwestionariusz Laitinena − powszechnie stosowane narzędzia pomiarowe, które są zrozumiałe dla pacjenta i łatwe w interpretacji dla badacza [19, 20].

Według Skali Numerycznej w grupie badanej średni wynik oceniający nasilenie dolegliwości bólowych zmniejszył się o 1,5 pkt, z 5,3 pkt przed rozpoczęciem zabiegów fizjoterapeutycznych do 3,8 pkt po całej serii. W grupie kontrolnej dolegliwości bólowe uległy zmniejszeniu średnio o 0,6 pkt, z 5,4 do 4,8 pkt. W grupie badanej 91% pacjentów wykazało mniejsze subiektywne odczucie dolegliwości bólowych, natomiast w grupie kontrolnej 53% badanych.

Według kwestionariusza Laitinena w grupie badanej przed prowadzoną fizjoterapią średnie subiektywne odczucie dolegliwości bólowych było na poziomie 4,3 pkt. Po 10-dniowym cyklu zabiegowym oscylowało na poziomie 3,3 pkt. Średni wynik oceniający subiektywne odczucia dolegliwości bólowych zmniejszył się o 1,0 pkt. W grupie kontrolnej dolegliwości bólowe uległy zmniejszeniu średnio o 0,5 pkt, tj. z 4,8 do 4,3 pkt. W grupie badanej poprawę zaobserwowano u 67% pacjentów, w grupie kontrolnej u 33%. Wyniki badań w zakresie występujących dolegliwości bólowych i zakresu ruchomości kręgosłupa nie są spektakularne. Z pewnością wydłużony czas terapii przyczyniłby się do znacznej poprawy.

W badaniach Cholewki i wsp. [21] dokonano z jednej strony obserwacji zmian odczuwania dolegliwości bólowych, z drugiej − skuteczności pomiędzy zabiegami w kriokomorze typu wrocławskiego (jest to typ komory, którą wykorzystano do badań niniejszej w pracy), a w kriokomorze z zaleganiem zimna. Badaniu poddano 46 pacjentów z dolegliwościami bólowymi odcinka lędźwiowego kręgosłupa w przebiegu choroby zwyrodnieniowej. Cykl zabiegów wynosił 10 dni, a czas trwania 1 zabiegu w komorze kriogenicznej wyniósł 2−3 minuty. W komorze 2-stopniowej, w zależności od wysokości, temperatura wynosiła od -107°C do -68°C, natomiast w kriokomorze z zaleganiem zimna wahania temperatury mieściły się w przedziale od -125°C do -67°C. Nie zauważano znaczących różnic pomiędzy porównywanymi typami komór, natomiast w obu przypadkach zaobserwowano zmniejszenie odczuwanych dolegliwości bólowych u 54,6% pacjentów. Przy powtórnym zastosowaniu serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej wartość ta uległa zmianie do 83,3%.

Łuczak i Michalik [22] w swoich badaniach dokonały pomiaru nasilenia dolegliwości bólowych skalą VAS (Visual Analogue Scale) u 150 komandosów o średniej wieku 30 lat. Podzielono ich na 3 grupy: I z zabiegami krioterapii ogólnoustrojowej o temperaturze -130°C, II − z zabiegami krioterapii ogólnoustrojowej o temperaturze -160°C, III − bez zabiegów w kriokomorze (grupa kontrolna). Seria składała się z 10 zabiegów w komorze kriogenicznej, po których następowała 20-minutowa kinezyterapia. Z analizy przeprowadzonych badań wynika, iż w ocenie dolegliwości bólowych II grupa osiągnęła najlepszy rezultat − niższe wartości o prawie 1,0 pkt. Przedstawione wyniki jednoznacznie wskazują, że niezależnie od stosowanej temperatury w kriokomorze (-160°C lub -130°C) uzyskano poprawę w badanych parametrach − różnica pomiędzy grupami nie była istotna statystycznie.

Zielecka [23] w swojej pracy oceniła między innymi nasilenie dolegliwości bólowych z wykorzystaniem skali VAS u 22 osób ze zmianami zwyrodnieniowymi. Seria składała się z 10 zabiegów odbywających się w kriokomorze o temperaturze od -160°C do -110°C. Z przeprowadzonych badań wynika, iż u 68% badanych zaobserwowano zmniejszenie występujących przed badaniem dolegliwości bólowych.

Miller [24] w swoich badaniach porównała efekt terapeutyczny serii 20 zabiegów krioterapii miejscowej i ogólnoustrojowej z towarzyszącą kinezyterapią u 16 chorych z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi w przebiegu zmian zwyrodnieniowych o lokalizacji wielostawowej trwających minimum 2 lata i leczonych zachowawczo. Badanie potwierdziło zmniejszenie nasilenia dolegliwości bólowych ocenianych za pomocą 10-punktowego kwestionariusza McGilla oraz 4-punktowej Skali Oceny Czynnościowej Bólu występującego w trakcie wykonywania podstawowych czynności życiowych. Z badań wynika, iż krioterapia ogólnoustrojowa okazała się skuteczniejszą formą leczenia. U chorych po zastosowaniu zabiegu w kriokomorze nasilenie dolegliwości bólowych zmniejszyło się z 6,9 pkt do 2,3 pkt, natomiast u pacjentów poddanych krioterapii miejscowej z 6,5 pkt do 3,5 pkt w 10-stopniowej skali.

W badaniach Giemzy i wsp. [25] uczestniczyło 100 osób, z czego u 59 oprócz zabiegu krioterapii ogólnoustrojowej prowadzono zabiegi fińską metodą DBC (Documentation Based Care), natomiast pozostałych 41 pacjentów korzystało tylko z terapii DBC. Program obejmował 12 sesji przez 6 tygodni, co oznacza uczestnictwo z zabiegów 2 razy w tygodniu. Czas trwania pojedynczej terapii metodą DBC wynosił 1,5 godziny, a obciążenia wzrastały stopniowo i były indywidualnie dopasowane tak, aby wykonywany wysiłek był wystarczająco duży ale bezbolesny. Badania z wykorzystaniem skali VAS wykazały, iż niezależnie od przynależności do grupy zaobserwowano zmniejszenie dolegliwości bólowych o około 40%.

Stanek i wsp. [14] w swych badaniach podzielili pacjentów na 2 równe grupy po 16 osób i przy użyciu skali VAS oceniali nasilenie dolegliwości bólowych pierwszego i ostatniego dnia serii zabiegów fizjoterapeutycznych, przy czym I grupa uczestniczyła w krioterapii ogólnoustrojowej z następującą kinezyterapią, II − w samej kinezyterapii, która niczym nie różniła się od ćwiczeń prowadzonych w grupie uczęszczającej na zabieg w kriokomorze. Pomiar dokonany przed zabiegami w obu grupach nie różnił się istotnie statystycznie, natomiast po zakończonych zabiegach zauważono istotne różnice. Grupa I uzyskała poprawę o 46%, II grupa o 18%, co jest dowodem na korzystny wpływ krioterapii ogólnoustrojowej zwiększającej efektywność kinezyterapii.

Ćwirlej i wsp. [26] przeprowadzili badania u 72 pacjentów z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi dolnego odcinka kręgosłupa. Dodatkowo u 50% badanych stwierdzono współwystępowanie zaburzeń depresyjnych. Przy użyciu skali VAS dokonano pomiaru bólu przed i po serii zabiegów w kriokomorze. Z badań wynika, że dolegliwości bólowe zmniejszyły się u około 47% pacjentów z objawami depresji, natomiast w grupie bez zaburzeń depresyjnych aż u 74%.

Zielecka [23] w swojej pracy oceniła nasilenie dolegliwości bólowych w skali VAS u 22 osób ze zmianami zwyrodnieniowymi, których poddano serii 10 zabiegów odbywających się w kriokomorze o temperaturze od -160°C do -110°C. Z przeprowadzonych badań wynika, iż u 68% badanych zaobserwowano zmniejszenie nasilenia bólu.

Celem pracy Barochy i wsp. [27] była ocena między innymi wpływu serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej na dolegliwości bólowe w części lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa u pacjentów z rozpoznaną chorobą zwyrodnieniową. Grupę badaną stanowiło 50 pacjentów w wieku od 22 do 81 lat korzystających z serii 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej. Zmiana odczuwanego przez pacjentów nasilenia bólu w skali VAS przed terapią i po niej nie była istotna statystycznie. Istotność statystyczna po zastosowanej terapii wystąpiła w zakresie odczuwanej intensywności bólu i częstości jego występowania według kwestionariusza Laitinena. Zaobserwowano zmniejszenie dolegliwości bólowych w skali VAS u 76% badanych, w kwestionariuszu Laitinena (suma punktów) u 78%. Z badań wynika, że krioterapia ogólnoustrojowa wraz z następującą po niej kinezyterapią wpływa na zmniejszenie nasilenia dolegliwości bólowych kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego.

Z badań własnych, które zostały potwierdzone innymi badaniami dostępnymi w piśmennictwie przedmiotu, jasno wynika, że jednym z głównych zastosowań krioterapii ogólnoustrojowej jest zmniejszenie nasilenia dolegliwości bólowych poprzez wywołanie i wykorzystanie fizjologicznych reakcji na zimno, które ułatwiają kinezyterapię. Sama krioterapia ogólnoustrojowa nie zwiększa sprawności ruchowej i dlatego, dla uzyskania poprawy oraz odzyskania sprawności chorych niezbędna jest kinezyterapia [11, 12].

W pracy dokonano pomiar zakresu ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa za pomocą testu Schobera. Według tego narzędzia w grupie badanej wykazano średnią poprawę ruchomości zgięcia w odcinku lędźwiowym kręgosłupa o 0,8 cm, a wyprostu o 0,3 cm. W grupie kontrolnej zaobserwowano średnią poprawę ruchu zgięcia o 0,5 cm i wyprostu o 0,4 cm. W obydwóch grupach obiektywne zwiększenie zakresu ruchomości kręgosłupa w odcinku lędźwiowym wystąpiło u 91% pacjentów.

Badania Ćwirlej i wsp. [26] zostały przeprowadzone u 72 pacjentów z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi dolnego odcinka kręgosłupa (dodatkowo u 50% badanych stwierdzono współwystępowanie depresji). W badaniu wykonano między innymi test palce-podłoga, test Otto-Schobera. U pacjentów z depresją stwierdzono poprawę w teście Otto-Schobera o około 40%, w porównaniu do pacjentów bez depresji. U 8% badanych z depresją zanotowano pogorszenie zakresu ruchomości, czego nie zaobserwowano u nikogo z grupy bez współistniejącej depresji. W przeprowadzonym teście palce-podłoga poprawę zaobserwowano u 60% pacjentów z depresją oraz u 80% bez depresji. Średnia wartość w badanych grupach wynosiła odpowiednio 3,5 cm i 2,6 cm.

Zielecka [23] w swojej pracy oceniła zakres ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa ze zmianami zwyrodnieniowymi. Seria składała się z 10 zabiegów odbywających się w kriokomorze o temperaturze od -160°C do -110°C. Z przeprowadzonych badań wynika, iż u 63% badanych nastąpiła poprawa ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

Z pracy Barochy i wsp. [27] wynika, że u 50 pacjentów z rozpoznaną chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa poprawę ruchomości części lędźwiowo-krzyżowej w teście palce-podłoga zaobserwowano u 24% badanych i w teście Schobera u 40%,  wobec czego krioterapia ogólnoustrojowa wraz z następującą po niej kinezyterapią wpłynęła na poprawę zakresu ruchomości kręgosłupa.

Niniejsza praca potwierdza badania innych naukowców na temat skuteczności zabiegu krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonej z kinezyterapią.

WYNIKI

Według Skali Numerycznej w grupie badanej przed 10-dniowym cyklem zabiegów fizjoterapeutycznych średnia ocena nasilenia dolegliwości bólowych wyniosła 5,3 pkt. Po serii zabiegów wynik osiągnął 3,8 pkt, co wskazuje na zmniejszenie bólu średnio o 1,5 pkt. W grupie kontrolnej dolegliwości bólowe uległy zmniejszeniu o 0,6 pkt, z 5,4 do 4,8 pkt (Ryc. 1).

Według kwestionariusza Laitinena (suma punktów) w grupie badanej przed prowadzoną fizjoterapią średnie nasilenie dolegliwości bólowych oscylowało na poziomie 4,3 pkt, po serii zabiegów na poziomie 3,3 pkt; wynik uległ zmniejszeniu średnio o 1,0 pkt. W grupie kontrolnej średnie nasilenie dolegliwości bólowych uległo zmianie średnio o 0,5 pkt z 4,8 do 4,3 pkt. Całość przedstawia rycina 2.

Według testu Schobera w grupie badanej średnie wartości wynosiły odpowiednio 1,9 cm dla zgięcia przed serią zabiegów fizjoterapeutycznych i 2,7 cm po całej serii oraz 3,0 cm dla wyprostu przed fizjoterapią i 3,3 cm po cyklu zabiegów. W grupie kontrolnej średni wynik zgięcia przed fizjoterapią osiągnął wartość 2,0 cm, po całej serii wyniósł 2,5 cm. Ruch wyprostu przed fizjoterapią osiągnął wartość 2,9 cm, oraz 3,3 cm po serii zabiegów. Według testu Schobera w grupie badanej wykazano średnią poprawę ruchomości zgięcia w odcinku lędźwiowym kręgosłupa o 0,8 cm, a wyprostu o 0,3 cm. W grupie kontrolnej zaobserwowano średnią poprawę ruchu zgięcia o 0,5 cm i wyprostu o 0,4 cm. Całość obrazuje rycina 3.

WNIOSKI

Seria 10 zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej skojarzonej z kinezyterapią może wpływać na zmniejszenie nasilenia dolegliwości bólowych i poprawę zakresu ruchomości odcinka lędźwiowego u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa. Niezbędne wydają się być dalsze badania kliniczne na większej grupie pacjentów i o wydłużonym czasie terapii.

Piśmiennictwo

1. Żytkowski A, Sosnowski S, Wrodycka B. Etiopatogeneza choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Pol Merk Lek. 2006;21:125.

2. Pasek J, Pasek T, Sieroń A. Krioterapia miejscowa i ogólnoustrojowa u pacjentów ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów. RehabilPrakt. 2009; 2: 32-34.

3. Korzonek-Szlacheta J, Wielkoszyński T, Stanek A, Świętochowska E, Karpe J, Sieroń A. Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na stężenie wybranych hormonów u zawodników wyczynowo uprawiających piłkę nożną. Endokrynol Pol. 2007;58(1):27-32.

4. Lubkowska A, Dołęgowska B, Szygula Z, Klimek A. Activity of selected enzymes in erythrocytes and level of plasma antioxidants in response to single whole-body cryostimulation in humans. Scand J Clin Lab Invest. 2009;69(3):387-394.

5. Stanek A, Cholewka A, Wencel K et al. Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na proteinogram u pacjentów z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa. Fizjoter Pol. 2011; 11(2):115-121.

6. Leppert W, Forycka M. Ocena bólu i jakości życia u chorych na nowotwory. Gastroenterol Pol. 2011;18(3):127-131.

7. Buckup K. Testy kliniczne w badaniu kości, stawów i mięśni. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.

8. Walaszek R, Kasperczyk T, Magiera L. Diagnostyka w kinezyterapii i masażu. Kraków: Wydawnictwo Biosport, 2007.

9. Skrzek A. Historia krioterapii ogólnoustrojowej w Polsce. Inż Biomed Acta Bio-Opt Inform Med. 2009; 15(4):309-314.

10. Kuliński W. Postępy w medycynie fizykalnej. Balneol Pol. 2009;51(3):166-171.

11. Sieroń A, Pasek J, Mucha R. Krioterapia w rehabilitacji. Rehabil Prakt. 2007; 3: 34-36.

12. Sieroń A, Stanek A, Cieślar G, Pasek J. Kriorehabilitacja – rola krioterapii we współczesnej rehabilitacji. Fizjoterapia. 2007;15(2):3-8.

13. Stanek A, Cieślar G, Jagodziński L et al.Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na organizm pacjentów z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa – podsumowanie badań własnych. Inż Biomed Acta Bio-OptInform Med. 2006;12(4):277-280.

14. Stanek A, Cieślar G, Mrowiec J, Sieroń A. Krioterapia w praktyce klinicznej. Rehabil Prakt. 2006;1:27-31.

15. Stanek A, Cieślar G, Sieroń A. Terapeutyczne zastosowanie krioterapii w praktyce klinicznej. Balneol Pol. 2007;49(1):37-45.

16. Stanek A, Cieślar G, Sieroń A. Zastosowanie krioterapii w medycynie sportowej. Rehabil Prakt. 2008;2:34-35.

17. Taradaj J, Franek A, Kucio C, Walewicz K. Skuteczność krioterapii w wybranych schorzeniach – przegląd najnowszych doniesień. Rehabil Prakt. 2011; 3: 40-42.

18. Zalewski P, Buszko K, Klawe JJ, Tafil-Klawe M, Lewandowski A, Słomiński K, Panowicz I. Wpływ kriostymulacji ogólnoustrojowej na zmiany temperatury wybranych obszarów ciała w odniesieniu do wartości współczynnika BMI. InżBiomed Acta Bio-OptInform Med. 2009;15(2):129-136.

19. Dudek J, Rogoziński H, Wilczyński J. Wpływ prądów TENS i Traberta
na zmniejszenie dolegliwości bólowych u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową odcinka szyjnego kręgosłupa. Studia Medyczne. 2012;27(3):23-29.

20. Osowska K, Krekora K, Kikowski Ł, Woldańska-Okońska M. Porównanie skuteczności krioterapii miejscowej i ogólnoustrojowej w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych. Acta Balneol. 2012;54(2):82-86.

21. Cholewka A, Drzazga A, Sieroń A. Monitoring of whole-body cryotherapy effects by thermal imaging: preliminary report. Phys Med. 2006;22(2):57-62.

22. Łuczak J, Michalik J. Zmienność wybranych cech motorycznych człowieka w zależności od temperatur kriogenicznych (-130°C i -160°C). Balneol Pol. 2008;50(3): 244-252.

23. Zielecka A. Ocena wpływu krioterapii ogólnoustrojowej na dolegliwości bólowe oraz ruchomość dolnego odcinka kręgosłupa u pacjentów ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa. Magisterium z fizjoterapii. Collegium Medicum (Bydgoszcz) Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń. 2012.

24. Miller E. Porównanie skuteczności działania krioterapii miejscowej i ogólnoustrojowej w bólu przewlekłym. Fizjoter Pol. 2006;6(1):27-31.

25. Giemza C, Ostrowska B, Hawrylak A. Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na skuteczność zwalczania dolegliwości bólowych dolnego odcinka kręgosłupa. Acta Bio-OpticaInform. Med. 2011;17(2):95-98.

26. Ćwirlej A, Domka-Jopek E, Walicka-Cupryś K, Wilmowska-Pietruszyńska A.
Problem rehabilitacji pacjentów z przewlekłym bólem dolnego odcinka kręgosłupa. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego. 2007;4:55-359.

27. Barocha M, Daniszewska P, Kikowski Ł. Wpływ zabiegu krioterapii ogólnoustrojowej na dolegliwości bólowe i ruchomość kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego  w przebiegu choroby zwyrodnieniowej. Acta Balneol. 2016;58(4;146):244-249.

Konflikt interesów:

Autorzy są pracownikami Ośrodka Profilaktyki i Rehabilitacji CREATOR Sp. z o.o. w Łodzi.

AUTOR KORESPONDUJĄCY

Radosław Szpruch

Ośrodek Profilaktyki i Rehabilitacji CREATOR Sp. z o.o. w Łodzi

ul. M. Kopernika 55a, 90-553 Łódź

tel: + 48 570 058 081

e-mail: rszpruch@gmail.com

Nadesłano: 10.11.2018

Zaakceptowano: 30.11.2018

Ryc. 1. Skala Numeryczna – średnie nasilenie dolegliwości bólowych.

Ryc. 2. Kwestionariusz Laitinena – średnie nasilenie dolegliwości bólowych.

Ryc. 3. Test Schobera – średnie pomiaru zakresu ruchomości odcinka lędźwiowego kręgosłupa.