PRACA ORYGINALNA

ORIGINAL ARTICLE

SAMOBADANIE PIERSI – WSZYSTKO CO CHCIELIBYŚMY, ABYŚCIE O TYM WIEDZIELI – BADANIE ANKIETOWE

BREASTS SELF EXAMINATION – EVERYTHING WE WANT YOU TO KNOW ABOUT IT – SURVEY STUDY

Agnieszka Staciwa¹, Marta Sprawka¹, Hubert Stachowicz¹, Weronika Topyła¹, Anna Taracha¹, Robert Ściślak¹, Agnieszka Wójtowicz¹, Norbert Stachowicz², Agata Smoleń2

¹STUDENCKIE KOŁO NAUKOWE PRZY KATEDRZE I ZAKŁADZIE EPIDEMIOLOGII I METODOLOGII BADAŃ KLINICZNYCH; UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE, LUBLIN, POLSKA

²KATEDRA I ZAKŁAD EPIDEMIOLOGII I METODOLOGII BADAŃ KLINICZNYCH; UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE, LUBLIN, POLSKA

Streszczenie

Wstęp: Samobadanie piersi stanowi pierwszą linię diagnostyki zmian nowotworowych. Badanie to jest łatwe, nic nie kosztuje i każda kobieta może je wykonać samodzielnie. Powinno również stanowić jeden z elementów badania fizykalnego wykonywanego przez lekarza.

Cel pracy: Oszacowanie wiedzy dotyczącej nowotworów piersi oraz umiejętności wykonywania samobadania. Badanie było skierowane głównie do osób związanych ze środowiskiem medycznym, najbardziej zaangażowanych w proces wykrywania i leczenia nowotworów.

Materiały i metody: Badanie zostało przeprowadzone poprzez internetowy kwestionariusz zawierający 19 pytań. Wzięły w nim udział 204 osoby, w tym 53% kobiet i 47% mężczyzn. Wśród badanych 93% stanowiły osoby związane ze środowiskiem medycznym. Średnia wieku wynosiła 23,5 roku. Udział w badaniu był dobrowolny i anonimowy.

Wyniki: 57% respondentek regularnie bada swoje piersi, natomiast 43% nie robi tego w ogóle lub robi rzadko. Niestety tylko 23% respondentek wykonuje samobadanie piersi regularnie co miesiąc. Badani są w stanie prawidłowo wskazać objawy oraz czynniki ryzyka nowotworu piersi. Na pytanie czy badani czuliby się pewnie, wykonując badanie piersi u pacjentki, około 61% odpowiedziało pozytywnie, natomiast na pytanie czy mieli okazje wykonać badania piersi podczas studiów pod okiem specjalisty, 78% odpowiedziało negatywnie.

Wnioski: Wiedza badanych dotycząca samobadania oraz nowotworu gruczołu piersiowego jest na dobrym poziomie, jednakże efektywność oraz umiejętności wykonywania badania są na poziomie niezadowalającym. Brakuje możliwość zdobywania umiejętności praktycznych. Zmiana tego jest trudna, ale i konieczna. Należy włożyć więcej wysiłku w edukację studentów medycyny, aby zwiększyć skuteczność w walce z nowotworem piersi przez nauczanie i przekonywanie pacjentek do stosowania samokontroli gruczołu piersiowego, co jest pomocne w późniejszej praktyce lekarskiej.

Słowa kluczowe: nowotwory gruczołu piersiowego, samobadanie piersi, badanie piersi, gruczoł piersiowy

Abstract

Introduction: Breasts self examination is first line prevention in case of breast cancer. It is cheap, it is easy and it can save your life. That is why it is so important that every woman and even man know how to do it.

The aim: To estimate the level of knowledge about breasts self examination among women and also among people connected with medicine.

Materials and methods: The data were gathered through the internet questionnaire, which contained of 14 questions. There were 204 respondents : 53% women and 47% men. Among them there were 93% people related with medicine. Average age was 23,5 years. The participation was voluntary and annonymous.

Results: Among female respondents 57% admit doing breasts self examination, however only 23% of them do that regularly every month. Also only 36% of the respondents know how to do proper examination. When asked if they ever had their breasts examined by the doctor, only 20% replied positively. We also prepared questions for people connected with medical field: we asked them if doing breasts examination for the patient they would feel confident (61% replied negatively.) and also if they had a chance to do breasts examination during studies most of them replied negatively.

Conclusions: To conclude, even among women connected with medical field the knowledge is not enough, which is the most concerning since they should educate others and diagnose concerning symptoms. We should put more afford to break the tabu and pay more attention to breast examination.

Key words: breasts self examination, breast cancer, breast, breast examination

Wiad Lek 2019, 72, 1, 56-63

WSTĘP

Badanie piersi to badania przesiewowe mające na celu zmniejszenie śmiertelności w przypadku danej choroby poprzez wczesne wykrycie zmian chorobowych. Samobadanie piersi każdy może wykonać samodzielnie w domu, w intymnej atmosferze, co eliminuje stres i skrępowanie związane z badaniem wykonywanym przez osobę obcą. Systematyczne wykonywanie samobadania umożliwia poznanie własnego ciała, dzięki czemu jesteśmy bardziej wyczulone na wszelkie zachodzące w nim zmiany i znamy również punkt odniesienia. To umożliwia wczesne wykrycie wszelkich podejrzanych objawów, dzięki czemu wzrastają szanse na wyleczenie nowotworu [1−3]. Samodzielne badanie powinno wchodzić w skład okresowej kontroli stanu zdrowia, włączając w to badanie wykonywane przez lekarza oraz badania obrazowe. Zmiany, jakie możemy wyczuć to: guzki, zgrubienia, zmiany wielkości czy kształtu piersi, zmiany zapalne skóry, zmarszczenie skóry, zaczerwienienia, wciągnięcie sutka oraz wyciek z sutka [4−6].

W ostatnich latach zwiększa się natężenie chorób nowotworowych, a w szczególności nowotworu piersi (Ryc. 1). W roku 2018 odnotowano już prawie 300 tysięcy nowych przypadków nowotworu piersi (Ryc. 2) [7]. Ponadto obserwujemy tendencję ogólnoświatową do rozwoju nowotworów w coraz młodszych grupach wiekowych [8].

Nowotwór gruczołu piersiowego jest najczęściej występującym nowotworem u kobiet, chociaż może również występować u mężczyzn (rzadko i jest zwykle późno rozpoznawany). Ten typ nowotworu może występować miejscowo oraz dawać przerzuty do płuc, wątroby, kości i mózgu [1, 6, 10]. Według szacunków rocznie rozpoznaje się nowotwór piersi u 1,5 miliona kobiet na całym świecie, a umieralność wynosi 400 tysięcy rocznie. Szacunkowo 13% kobiet będzie miało postawioną diagnozę nowotworu piersi w swoim życiu [7−10]. Nowotwór piersi jest najczęściej diagnozowany w przedziale wiekowym pomiędzy 55. a 64. rokiem życia (średnia w momencie zdiagnozowanie to 62 lata). Najwyższy wskaźnik umieralności zawiera się w przedziale wiekowym 65−74 lata (średnia 68 lat) [7]. W związku z tymi danymi jasne jest, że należy włożyć więcej wysiłku w edukację młodych kobiet dotyczącą samobadania piersi, jako wczesnej profilaktyki nowotworowej.

Nadal brakuje dostatecznej wiedzy na temat przyczyn rozwoju nowotworu gruczołu piersiowego, jednak poznano już wiele czynników zwiększających częstość jego występowania. Czynniki ryzyka nowotworu gruczołu piersiowego obejmują: płeć żeńska; wiek powyżej 50. roku życia; występowanie mutacji w genach BRCA 1 i BRCA2; [4, 6, 11−13] czynniki hormonalne, stosowanie antykoncepcji doustnej oraz hormonalnej terapii zastępczej; styl życia [14, 15]. Wyniki badań naukowych wykazały też korelację między nadmiernym spożywaniem tłuszczów oraz otyłości oraz spożywania alkoholu, a rozwojem nowotworu gruczołu piersiowego [16, 17−19]; występowanie nowotworu gruczołu piersiowego w przeszłości, jak również nowotworów jajnika i trzonu macicy; również występowanie zmian łagodnych w obrębie gruczołu piersiowego, takich jak atypowy rozrost przewodowy i zrazikowy może stanowić istotny czynnik ryzyka rozwoju nowotworu gruczołu piersiowego [4, 6, 11, 12].

Objawy nowotworu gruczołu piersiowego zależą od stanu zaawansowania zmiany. Stadium początkowe może przebiegać bezobjawowo, a jedynym objawem może być przypadkowo wykryty guzek [4]. Dzięki rozwojowi medycyny, coraz częściej możliwe jest wykrywanie nowotworów piersi w stadium przedobjawowym. Zwykle pierwszym objawem jest palpacyjne wykrywalny, niebolesny, twardy guzek. Inne niepokojące objawy to zmiany w obrębie skóry gruczołu piersiowego oraz samej brodawki [4−6, 20].

Badania profilaktyczne, w tym samobadanie piersi, to pierwsza linia walki z nowotworem, więc powinno być stale i regularnie wykonywane. Większość zmian nowotworowych piersi jest wykrywana przez kobiety podczas samodzielnego badania. Kobieta regularnie wykonująca samobadanie i znająca dobrze swoje ciało jest niejednokrotnie w stanie wykryć nawet drobne zmiany, które mogą być przeoczone podczas standardowego badania lekarskiego [10, 21]. Samobadanie powinno się rozpocząć od oglądania gruczołów piersiowych w lustrze, w pozycji stojącej, z rękami podpartymi na biodrach. Na tym etapie można zaobserwować zmianę wielkości lub kształtu piersi, obecność zgrubień, zmianę stanu skóry czy brodawki sutkowej. Następnie przystępuje się do badania palpacyjnego, wykonywanego ruchem okrężnym, w tym momencie kobieta poszukuje guzków i zgrubień. Badanie palpacyjne należy wykonać zarówno w pozycji stojącej, jak i leżącej. Ocena gruczołów piersiowych powinna być wykonywana regularnie, raz w miesiącu, w pierwszym tygodniu po miesiączce, najlepiej tego samego dnia [8, 21, 22]. Tylko w ten sposób wykonywane badanie można uznać za wiarygodne.

Poza badaniem piersi dysponujemy również szeroką gamą badań obrazowych na przykład ultrasonograficzne badania gruczołu piersiowego, mammografia, rezonans magnetyczny [23−25]. W przypadku mammografii istnieje Narodowy Program Profilaktyczny zakładający badania mammograficzne piersi u kobiet w wieku między 50. a 69. rokiem życia co dwa lata oraz w tej samej grupie wiekowej co roku w przypadku występowania obciążeń rodzinnych [26].

Kobiety w większości mają świadomość zagrożenia, jakim jest nowotwór piersi, ale nie każda zdaje sobie sprawę, jak ważne jest wczesne wykrycie zmian niepokojących. Dlatego tak istotna jest edukacja kobiet w tej dziedzinie. Ważne jest również, aby badanie piersi stanowiło podstawowy element standardowego badania fizykalnego podczas wizyty u lekarza. Badanie piersi to nadal dla wielu kobiet sprawa bardzo intymna i wstydliwa, a dla młodych lekarz przełamanie niechęci pacjentki stanowi duże wyzwanie. Ponadto brakuje programów ćwiczeń umożliwiających studentom medycyny nabycie odpowiednich umiejętności praktycznych. Teoria to jedno, ale umiejętność skutecznego wykonania i oceny badania to sprawa wymagająca praktyki.

Celem badania było oszacowanie wiedzy społeczeństwa na temat nowotworów piersi oraz ryzyka ich rozwoju. Dodatkowy aspekt pracy stanowiła ocena wiedzy, umiejętności i skuteczności badanych w wykonywaniu samobadania piersi jako profilaktyki rozwoju nowotworów gruczołu piersiowego. Badanie zostało skierowane głównie do osób związanych ze środowiskiem medycznym, ponieważ badanie gruczołu piersiowego to również jedna z podstawowych umiejętności, bardzo ważna w codziennej praktyce medycznej.

MATERIAŁY I METODY

Badanie przeprowadzono poprzez autorski, internetowy kwestionariusz pytań w roku 2018. Udział w badaniu był dobrowolny oraz anonimowy. Naszą ankietę skierowaliśmy głównie do osób związanych ze środowiskiem medycznym, ponieważ takie osoby powinny wykazywać się największą wiedzą w dziedzinie zdrowia oraz być przykładem zachowań prozdrowotnych. Ankieta składała się 19 pytań, 14 pytań dotyczyło kwestii nowotworu piersi oraz umiejętności badania piersi. Wzięły w niej udział 204 osoby, w tym 53% kobiet i 47% mężczyzn. Średnia wieku wynosiła 23,5 roku. Wśród badanych 93,0% stanowiły osoby związane ze środowiskiem medycznym (w tym 63,5% lekarzy i studentów medycyny, 33,3% pielęgniarek i studentów pielęgniarstwa, 3,2% osób innych specjalności medycznych – ratownictwo, fizjoterapia etc.).

WYNIKI

Badanie zostało podzielone na trzy części. Pierwsza dotyczyła wiedzy oraz umiejętności badanych związanych z przeprowadzaniem badania gruczołów piersiowych. Pytania w tej części zostały dodatkowo podzielone na skierowane tylko do kobiet oraz na skierowane do obu grup płciowych. Druga część dotyczyła oceny podstawowej wiedzy na temat nowotworów gruczołu piersiowego, natomiast trzecia część została skierowana stricte do osób związanych ze środowiskiem medycznym.

W pierwszym pytaniu zapytano respondentki, czy regularnie dokonują samobadania piersi (Tab. I).

Jak widać na w Tabeli I tylko 57% badanych kobiet regularnie wykonuje ocenę swoich piersi. 43% robi to rzadko lub wcale. W przypadku pań, które wykonują samobadanie piersi, wiek zainicjowania samobadania wynosił średnio 19 lat.

Następnie zapytano respondentki, jak często dokonują samobadania piersi (Ryc. 3).

Tylko 23% odpowiedziało, że wykonuje takie badanie regularnie raz w miesiącu. 57% kobiet wykonuje samobadanie rzadko, a 11% nie robi tego w ogóle. 6% wykonuje samobadania codziennie, a 3% raz w tygodniu. Na pytania dotyczące wiedzy, w jaki sposób powinno się wykonywać badanie piersi respondenci prawie w 100% odpowiedzieli prawidłowo. Jedyne co zaniepokoiło autorów, to fakt że tylko 36% badanych było świadomych, że badanie gruczołu piersiowego powinno być przeprowadzane zarówno w pozycji stojącej, jak i leżącej.

Zapytano również, skąd badani uzyskali wiedzę, jak prawidłowo wykonywać badanie piersi (Ryc. 4.).

Było to pytanie wielokrotnego wyboru. 70% respondentów wskazało „szkołę” jako źródła informacji, 33% „media”, takie jak: internet, telewizja, kampanie edukacyjne, 24% wskazało „lekarzy”, a 2% „członka rodziny”. Tylko 3% respondentów wybrało odpowiedź: „Nie wiem, jak się bada piersi”.

W kolejnym pytaniu zapytano czy badane kobiety kiedykolwiek zaobserwowały lub wyczuły jakieś niepokojące zmiany w obrębie swoich piersi (Ryc. 5).

Pytanie to miało na celu subiektywne oszacowanie efektywności wykonywania samobadania piersi. 67% kobiet stwierdziło, że „nie jest pewne”, czy zaobserwowały lub wyczuły jakąś anomalię, 24% odpowiedziało pozytywnie i tylko 9% zaprzeczyło. Kolejną kwestią było zbadanie, do kogo badane zgłosiłyby się w razie zauważenia niepokojących zmian (Ryc. 6).

Było to pytanie wielokrotnego wyboru. Autorzy chcieli oszacować, czy badane darzą bardziej zaufaniem lekarzy, czy, zgodnie z powszechną tendencją, źródła internetowe. W tym przypadku tylko 3% badanych zaznaczyło odpowiedź „internet”. 80% badanych zgłosiłoby się do ginekologa, 46% do lekarza rodzinnego oraz 14% do onkologa.

Autorzy postanowili oszacować również, czy w praktyce lekarskiej badanie piersi rzeczywiście stanowi podstawowy element badania fizykalnego. W tym celu zapytano badane kobiety, czy kiedykolwiek miały wykonane badanie piersi przez lekarza jakiejkolwiek specjalności (Tab. I). Tylko 20% badanych odpowiedziało twierdząco. Nie można oczywiście na tej podstawie określić efektywności wykonywania badania piersi przez lekarzy w Polsce ze względu na zbyt małą grupę badanych, jednak budzi to niepokój.

Kolejną częścią badania było oszacowanie podstawowej wiedzy na temat nowotworu gruczołu piersiowego. W tym celu zadano pytania dotyczące możliwych objawów nowotworu gruczołu piersiowego, czynników ryzyka jego rozwoju oraz możliwych metod diagnostyki. Wiedza badanych w tej dziedzinie był na zadowalającym poziomie.

W kolejnym pytaniu oceniono wiedzę badanych w kwestii możliwych objawów nowotworu gruczołu piersiowego (Ryc. 7).

Co ciekawe, najczęściej wskazywanym objawem nie był „wyczuwalny guzek”, a „wciągnięcie lub zmarszczenie skóry”. Prawdopodobną przyczyną takich wyników stanowiła duża liczba możliwych odpowiedzi w kwestionariuszu pytań, które mogły spowodować przeoczenie niektórych stwierdzeń. Pozostałe objawy były prawidłowo wskazywane przez około 80% respondentów.

Podobna sytuacja w wynikach kwestionariusza pojawiła się w przypadku możliwych czynników ryzyka rozwoju nowotworu gruczołu piersiowego. Było to pytanie wielokrotnego wyboru. 95% badanych wskazało odpowiedź „wystąpienie nowotworów gruczołu sutkowego w rodzinie”, 94% „wystąpienie nowotworów gruczołu sutkowego w przeszłości”, 90% „czynniki genetyczne”, 80% „wiek powyżej 50. roku życia”, 75% „płeć żeńska”, 69% „długotrwała hormonalna terapia zastępcza”, a 63% „stosowanie doustnej antykoncepcji” i „łagodne zmiany w obrębie piersi”.

Badani prawidłowo wskazywali również znane im badania obrazowe wchodzące w skład diagnostyki nowotworów piersi: Mammografia (100% odpowiedzi), USG (73%), biopsja (55%), rezonans magnetyczny (36%), tomografia komputerowa (30%), RTG (27%). To potwierdza, że badani są świadomi możliwych czynników ryzyka oraz możliwości diagnostycznych współczesnej medycyny.

W ostatniej części badanie zostało skierowane do osób związanych ze środowiskiem medycznym. Zapytano badanych, czy przeprowadzając badanie piersi u pacjentek czuliby się pewnie i komfortowo. Tylko 39% badanych odpowiedziało twierdząco (Tab. II).

Kolejnym pytaniem było, czy badani mieli okazję wykonania takiego badania podczas studiów pod okiem doświadczonego specjalisty (Tab. II]). W tym przypadku tylko 32% miało okazję wykonać takie badanie. Warto tutaj zaznaczyć, że 20% badanych stanowiły osoby z wyższym wykształceniem (lekarze i pielęgniarki), a 60% osób wciąż studiujących stanowili studenci V i VI roku.

DYSKUSJA

Najbardziej dyskusyjnym jest twierdzenie, że wykonywanie samobadania przez kobiety nie jest zalecane, spowodowane jest to w głównej mierze zwiększeniem częstości wykonywania kosztownych badań inwazyjnych u kobiet z łagodnymi zmianami sutka, a także tym, że badanie to nie powoduje spadku śmiertelności z powodu tego nowotworu [27−32]. Jednakże, według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, każda kobieta od 20. roku życia powinna wykonywać comiesięczne samobadanie piersi [21]. Wiele kobiet jest przekonanych o konieczności wykonywania takiego badania, jednak odczuwa braki w umiejętności jego przeprowadzenia [33]. Jest to niepokojące, biorąc pod uwagę fakt, że 90% badanych stanowią osoby związane ze środowiskiem medycznym (głównie studenci kierunku lekarskiego i pielęgniarstwa), czyli osoby, które już są lub wkrótce będą odpowiedzialne za wykrywanie nowotworów [33]. Problem leży zarówno po stronie studentów, jak i nauczycieli akademickich. Badanie piersi to nadal temat tabu. Studenci nie wykonują badania piersi, ze względu na poszanowanie intymności i komfort pacjentek. Niejednokrotnie nawet lekarze pomijają to badanie, chociaż stanowi ono jeden z elementów badania fizykalnego podczas wizyty lekarskiej. Mogłoby się wydawać, iż skoro respondentki w przeważającej większości są młode, fakt, iż nie wykonują jeszcze samobadania piersi nie jest tak niebezpieczny. Samobadanie piersi pozwala rozpoznać nowotwory piersi na wcześniejszym etapie, jednak doniesienia nie potwierdzają, aby regularne wykonywanie samobadania piersi przez kobiety spowodowało spadek śmiertelności z powodu nowotworów gruczołu sutkowego [31, 32]. Warto jednak tutaj wspomnieć, że w nowej Podstawie Programowej dla Szkół nie zawarto lekcji na temat nowotworów oraz metod ich zapobiegania, co niewątpliwie ograniczy świadomość społeczeństwa oraz wczesne wykrywanie zmian patologicznych, chociaż duży odsetek respondentów jako źródło wiedzy na temat samobadania dalej wskazuje szkołę. Według badań nie jest zalecane wykonywanie samobadania piersi częściej niż raz w miesiącu, ze względu na fakt, że gruczoł piersiowy podlega w ciągu miesiąca zmianom hormonalnym. Z tego względu ciężko znaleźć fizjologiczny punkt odniesienia, tak ważny dla określenia odstępstw od normy [8, 21]. Uważa się, że wykrycie objawów nowotworu piersi, takich jak: zmiana wielkości, symetrii czy konsystencji piersi, zmarszczenie skóry, wyciek z brodawki czy wyczucie guzka możliwe jest podczas zwykłych aktywności, jak np. kąpiel czy ubieranie się [29, 30]. Sama teoria jest niestety niewystarczająca, aby kobiet mogły efektywnie dokonywać samobadania piersi. Konieczne jest wprowadzenie programów ćwiczeniowych na fantomach piersi na szeroką skalę, aby zwiększyć efektywność wykonywania badania, a dużo pań jest zainteresowanych organizowaniem warsztatów o tej tematyce [33]. Dzięki temu nabiorą one umiejętności i poznają swój fizjologiczny punkt odniesienia. Będą bardziej wyczulone, a co więcej rozwiną samoświadomość możliwych objawów nowotworu gruczołu piersiowego. Niektóre doniesienia sugerują, że wykonywanie samobadania piersi może powodować wzrost stresu u kobiet i negatywnie wpływać na ich zdrowie psychiczne, zwłaszcza w sytuacjach, gdy pacjentka nie jest pewna, czy dobrze przeprowadza to badanie, co wynika z jej niedostatecznej wiedzy w tej dziedzinie, co sygnalizują same pacjentki [33−35]. Trzeba jednak pamiętać, że kobiety nie tylko mogą wstydzić się samego badania, ale również przyznania się do istnienia zmian niepokojących w obrębie gruczołów sutkowych. Powoduje nimi strach przed diagnozą nowotworu złośliwego. Dlatego jako lekarze musimy wykazywać się inicjatywą: uświadamiać pacjentki co do zagrożenia, jakim jest nowotwór oraz korzyści, jakie przynosi jego wczesne wykrycie, edukować, jak mogą wykonywać takie badanie samodzielnie oraz rzetelnie i regularnie przeprowadzać badanie piersi u pacjentek. Co więcej, kobiety mogą zastępować samobadaniem piersi inne, ważne badania obrazowe i nie doceniać wagi badań profilaktycznych [32, 36]. Jednakże z praktyki lekarskiej wynika, że w większości przypadków nowotworów piersi występuje u kobiet zgłaszających się do lekarza po wykryciu niepokojących zmian podczas samobadania. Kobiety powinny być świadome fizjologicznej budowy swoich piersi i wykazywać czujność podczas samobadania na każdą zmianę tego stanu i być zachęcane do zasięgnięcia porady lekarskiej w przypadku wykrycia nawet drobnej zmiany w sutku [32, 34, 37].

WNIOSKI

1. Wiedza badanych dotycząca samobadania piersi oraz nowotworu gruczołu piersiowego jest na dobrym poziomie, jednakże efektywność oraz umiejętność wykonywania badania jest na poziomie niezadowalającym.

2. Brakuje możliwość zdobywania umiejętności praktycznych, jest to trudne do zmiany, ale i konieczne.

3. Należy włożyć więcej wysiłku w edukację studentów medycyny, aby zwiększyć skuteczność w walce z nowotworem piersi przez przekonywanie i nauczanie pacjentek do stosowania samokontroli gruczołu piersiowego w późniejszej praktyce lekarskiej.

Piśmiennictwo

1. Mazurkiewicz M. Profilaktyka i metody wczesnego rozpoznawania raka gruczołu piersiowego. Med Rodz. 2000;2:29-32.

2. Harris R, Kinsinger LS. Routinely Teaching Breast Self-Examination is Dead. What Does This Mean? Nat Cancer Inst. . 2002;94(19):1420-1421.

3. Baxter N. Preventive health care, 2001 update: Should women be routinely taught breast self-examination to screen for breast cancer? CMAJ. 2001;164(13):1837-1846.

4. Kordek R. Onkologia – Podręcznik dla studentów i lekarzy. Gdańsk: Via Medica, 2007, 202-232.

5. Zwrotnik Raka: Objawy Raka piersi; https://www.zwrotnikraka.pl/objawy-raka-piersi-sutka/

6. Krajowy Rejestr Nowotworów : Piersi u Kobiet; http://onkologia.org.pl/rak-piersi-kobiet/

7. National Cancer Institute: Cancer Stat Facts: Female Breast Cancer; https://seer.cancer.gov/statfacts/html/breast.html

8. Zwrotnik Raka: Jak wykonać badanie piersi i wykryć guza; https://www.zwrotnikraka.pl/jak-wykonac-badanie-piersi/

9. McGuire A, Brown JA, Malone C et al. Effects of age on the detection and management of breast cancer. Cancers, 2015:7(2):908-929.

10. Bojakowska U, Kalinowski P, Kowalska ME. Epidemiologia i profilaktyka raka piersi; J Edu Health Sport. 2016;6(8):701-710.

11. Hayes J, Ricahrdson A, Frampton C. Population attributable risks for modifiable lifestyle factors and breast cancer in New Zealand women. IMJ 2013,43(11):1198-1204.

12. Reeder JG, Vogel VG. Breast cancer prevention. Cancer Treat Res. 2008;141:149-164.

13. Malone KE, Daling JR, Thompson JD et al. BRCA1 mutations and breast cancer in the general population: analyses in women before age 35 years and in women before age 45 years with first-degree family history. JAMA. 1998:279(12):922-929.

14. Yager JD, Davidson NE. Estrogen carcinogenesis in breast cancer. N Engl J Med. 2006;354(3):270-282.

15. Mazzucco A, Santoro E, DeSoto M et al. Hormone Therapy and Menopause. National Research Center for Women & Families. 2009

16. Institute of Medicine. Breast Cancer and the Environment: A Life Course Approach (Institute of Medicine). Washington, D.C: National Academies Press. 2012. 52-53.

17. Allen NE, Beral V, Casabonne D et al. Moderate alcohol intake and cancer incidence in women. JNCI. 2009;101(5):296-305.

18. Fuchs CS, Stampfer MJ, Graham AC, Giovannucci EL et al. Alcohol Consumption and Mortality among Women. N Engl J Med. 1995;332:1245-1250.

19. Sonestedt E. Do both heterocyclic amines and omega-6 polyunsaturated fatty acids contribute to the incidence of breast cancer in postmenopausal women of the Malmö diet and cancer cohort?. Int J Cancer 2008:1;123(7):1637-1643

20. Merck Manual of Diagnosis and Therapy (2003) Breast Disorders: Breast Cancer. Retrieved 5 February 2008.

21. Spaczyński M. Rekomendacje Zarządu Głównego PTG w sprawie profilaktyki i wczesnej diagnostyki zmian w gruczole sutkowym. Gin Prakt. 2005;84 (3):14-15.

22. Polska Z. Samodzielne badanie piersi – profilaktyka raka sutka, http://www.forumonkologiczne.pl/artykul/samodzielne-badanie-piersi-profilaktyka-raka-sutka/535

23. Breast Cancer and Mammograms. WebMD, 2018.

24. Screening for breast cancer: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement. An Intern Med. 2009;151(10):716-726.

25. Berg WA, Blume JD, Cormack JB et al. Combined screening with ultrasound and mammography vs mammography alone in women at elevated risk of breast cancer. JAMA. 2008;299(18):2151-2163.

26. Ministerstwo Zdrowia. Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych; Populacyjny program wczesnego wykrywania raka piersi. 2011

27. Nelson HD, Tyne K, Naik A et al. Screening for Breast Cancer: Systematic Evidence Review Update for the US Preventive Services Task Force.Rockville (MD). Agency for Healthcare Research and Quality (US); 2009 Nov. (Evidence Syntheses, No. 74.)

28. Guidelines for preventive activities in general practice, 8th edition, 9.3 Breast cancer”. Royal Australian College of General Practitioners. Retrieved 2016-05-21.

29. American Cancer Association; Breast Cancer early detection and diagnosis https://www.cancer.org/cancer/breast-cancer/screening-tests-and-early-detection/american-cancer-society-recommendations-for-the-early-detection-of-breast-cancer.html

30. McCreadyy T, Littlewood D, Jenkinson J. Breast self-examination and breast awareness: a literature review. J Clin Nurs. 2005;14(5):570-578.

31. Thomas DB, Gao DL, Ray RM et al. Randomized Trial of Breast Self-Examination in Shanghai: Final Results. J Nat Cancer Inst. 2002;94(19):1445-1457

32. Kosters JP, Gotzsche PC. Regular seld-examination or clinical examination for early detection of breast cancer. Cochrane Breast Cancer Group, Cochrane Database Syst Rev. 2003;(2):CD003373. 2010

33. Kamieniecka-Janicka Z, Kiełbratowska B, Olszewska J. Nurses’ attitude to brest self examination. Annal UMCS 2005;60(Suppl. 16/181):321-325.

34. Baxter N. Canadian Task Force on Preventive Health Care. Preventive health care, 2001 update: should women be routinely taught breast self-examination to screen for breast cancer?.CMAJ. 2001;164(13):1837-1846

35. Absetz P, Aro AR, Sutton SR. Experience with breast cancer, pre-screening perceived susceptibility and the psychological impact of screening. Psychooncology 2003:12(4):305-318.

36. Sulik GA. Pink Ribbon Blues: How Breast Cancer Culture Undermines Women’s Health. USA: Oxford University Press. 2010

37. Ziayifard Z, Abdolahi Kh, Zahedi R et al. A survey of the knowledge of the 20 year and older women on breast self-examination and mammography, southern Iran. 2009. J Jahrom Univers Med Scien. 2012;10(2):42-47

Konflikt interesów:

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów.

AUTOR KORESPONDUJĄCY

Norbert Stachowicz

Katedra i Zakład Epidemiologii i Metodologii Badań Klinicznych;

Uniwersytet Medyczny w Lublinie

ul. Radziwiłowska 11, 20-080 Lublin, Polska

e-mail: norberts@umlub.pl

Nadesłano: 29.07.2018

Zaakceptowano: 09.01.2018

Najczęstsze typy

nowotworów złośliwych

Szacowane

nowe przypadki 2018

Szacowana śmiertelność

2018

1.

Rak piersi (kobiety)

266,120

40,920

2.

Rak płuc i oskrzeli

234,030

154,050

3.

Rak prostaty

164,690

29,430

4.

Rak jelita grubego

140,250

50,630

5.

Czerniak skóry

91,270

9,320

6.

Rak pęcherza moczowego

81,190

17,240

7.

Chłoniaki nieziarnicze

(non-Hodgkin lymphoma)

74,680

19,910

8.

Rak nerki i miedniczki

nerkowej

65,340

14,970

9.

Rak macicy

63,230

11,350

10.

Białaczka

60,300

24,370

Ryc. 2. Przypadki nowotworu piersi w roku 2018; National Cancer Institute

Ryc. 1. Trendy zachorowalności w okresie od 1980 do 2013 roku; Krajowy Rejestr Nowotworów.

Tabela I. Rozkład procentowy osób samobadajacych piersi i badanych przez lekarza (%)

TAK

NIE

Wykonujących i nie samobadanie piersi

57

43

Które miały i nie miałybadania piersi przez lekarza

20

80

Ryc. 3. Częstość wykonywania samobadania piersi.

Ryc. 4. Wybrane przez respondentów źródła wiedzy na temat badania piersi.

Ryc. 5. Określenie występowania zmian niepokojących w obrębie piersi w subiektywnej ocenie badanych.

Ryc. 6. Rozkład procentowy podmiotów, do których badane zgłosiłyby się w przypadku wystąpienia tak zwanych objawów niepokojących.

Tabela II. Rozkład procentowy osób związanych ze środowiskiem medycznym (%)

TAK

NIE

Które czułyby się pewnie podczas wykonywania badania piersi u pacjentki

39

61

Które miały i nie miały okazji wykonać badania piersi u pacjentki w trakcie studiów

32

68