Original article

Praca oryginalna

Rola pielęgniarki w usprawnianiu pacjentów geriatrycznych z chorobami narządu ruchu

Nurse’s role in geriatric patients rehabilitation with musculoskeletal system diseases

Joanna Niezbecka-Zając1, Aneta Zarębska2, Rudolf Blicharski2

1Zakład Rehabilitacji i Fizjoterapii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, LUBLIN, POLSKA

2Katedra i Klinika Rehabilitacji i Ortopedii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, LUBLIN, POLSKA

Streszczenie

Wstęp: Nieustannie wzrasta liczba osób starszych z chorobami narządu ruchu, które niejednokrotnie wymagają pomocy i informacji ze strony personelu pielęgniarskiego. Według Głównego Urzędu Statystycznego, liczba osób powyżej 60. roku życia w Polsce wynosi 25,4% ogólnej populacji. W 2050 roku liczba ta ma wynieść prawie 40% (39,9%). Jest to bardzo istotne, ponieważ im większa liczba osób starszych tym ważniejsza będzie opieka geriatryczna, która sprawowana jest częściowo przez pielęgniarzy i pielęgniarki. Dlatego tak ważne jest, aby mieli oni poczucie jak najwyższej satysfakcji i zadowolenia z wykonywanej pracy oraz poczucie spełnienia oczekiwań, które kierowały nimi, wybierając ten zawód.

Cel pracy: Analiza pracy pielęgniarek z pacjentami, sprawdzenie jakie działania z zakresu pielęgnacji wykonują, jak świadczenia te oceniają same pielęgniarki, jaką rolę pełnią w procesie rehabilitacji pacjentów.

Materiał i metody: W przedstawionej pracy przeanalizowano pracę pielęgniarek z pacjentami geriatrycznymi, sprawdzono jakie wykonują działania z zakresu pielęgnacji, jak świadczenia te oceniają same pielęgniarki, jaką rolę pełnią w procesie rehabilitacji pacjentów i jak obciążenie typowymi czynnościami wpływa na poczucie satysfakcji z wykonywanej pracy.

Wyniki: Przeprowadzona analiza wyników pokazuje, że istnieje duży deficyt wiedzy u pielęgniarek oraz brak podejścia kompleksowo do pacjenta starszego i niepełnosprawnego. Brakuje programu przygotowania i edukacji pielęgniarek w zakresie niesienia holistycznej opieki, która obejmuje monitorowanie, ocenę i potrzeby osób starszych.

Wnioski: Pielęgniarka jest pierwszym ogniwem pozwalającym zorientować się pacjentowi w jego położeniu. Wytwarza również kontakt terapeutyczny, który pozwala czuć się pacjentowi bezpiecznie i pozytywnie reagować na prowadzoną terapię.

Słowa kluczowe: rola pielęgniarki, osoba starsza, geriatria

Abstract

Introduction: There is the increasing number of elderly patients with motion disabilities who require help and infatuations from nursing stuff. According to the Central Statistic Department (GUS), 25,4% people in Poland is over 60. In 2050 this number will increase to 40%(39,9%). This is very important topic because when the number of old people will increase the geriatric care will be more important. Especially because this is partially covered by nursing team. They should be satisfied and content of the job they do, and they should fulfill the aim they had when they started this profession.

The aim: Analysis of nurse’s work with patients, nursing procedures evaluation, how this procedure is scored by the nurse, what is the nurse’s role in the rehabilitation process.

Material and methods: There were nursing process with geriatric patients analyzed in this article. There were nursing procedures investigated with the opinion of the person who performed this procedure. Role of the nurse in rehabilitation process was and the satisfaction from typical work load was analyzed.

Results: Analyzed results showed that there is a deficit in the nurse’s knowledge and the lack of the complex care in elderly patient with disabilities. There is lack of the preparation and education program to perform holistic patient care. This includes monitoring, examination and elderly needs.

Conclusions: The nurse is the first link that helps the patient to understand his disease. The nurse develops therapeutic contact that helps the patient to feel safe and positively react for the introduced treatment.

Key words: role of a nurse, elderly, geriatric medicine

Wiad Lek 2019, 72, 9 cz I, 1616-1620

WSTĘP

Geriatria jest działem medycyny poświęconym kompleksowej opiece zdrowotnej nad osobami starszymi. Celem tej specjalności jest m.in. promowanie zdrowia i leczenie osób w starszym wieku, a także zapobieganie leczenie chorób i zapobieganie nim oraz niepełnosprawności. Nie ma ustalonego wieku pacjenta, który może pozostawać pod opieką lekarza geriatry. Decyzja zależy od indywidualnych potrzeb oraz od dostępności specjalisty. Przyjmuje się jednak powszechnie, że granicą jest wiek powyżej 60. roku życia.

Geriatria różni się od standardowego podejścia do dorosłego człowieka, gdyż skupia się na unikalnych potrzebach osoby starszej. Fizjologia ciała różni wtedy się od młodego dorosłego organizmu, oczywiste stają się dysfunkcje wielu układów i narządów. Spadek rezerwy fizjologicznej sprawia, że u osób starszych mogą rozwijać się szczególnie łatwo niektóre choroby o powikłanym przebiegu. Rozróżnia się skutki normalnego starzenia organizmu od następstw chorób, które mogą być (często przewlekle) skutecznie leczone [1].

W związku ze starzeniem się społeczeństwa rośnie liczba chorych z dysfunkcjami narządu ruchu. Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i innych stawów, powikłania po chorobach neurologicznych (niedowłady, przykurcze), choroby wrodzone (zniekształcenia kończyn), wszystko to powoduje niepełnosprawność i konieczność korzystania z pomocy personelu medycznego, w tym pielęgniarek, pielęgniarzy i fizjoterapeutów.

Schorzenia te wymagają ciężkiej pracy całego zespołu rehabilitacyjnego. Celem tego postępowania jest całkowity lub częściowy powrót do zdrowia. Rozwijający się postęp wiedzy medycznej oraz złożoność procesów zmusza do tworzenia zespołów wielodyscyplinarnych. Podstawowy zespół rehabilitacyjny powinien składać się z lekarza kierującego zespołem, fizjoterapeutów, techników zaopatrzenia ortopedycznego, psychoterapeuty oraz koordynującego postępowanie z pacjentem zespołu pielęgniarskiego. Celem tej współpracy jest osiągnięcie najlepszych wyników rehabilitacji w najszybszym możliwym czasie.

Niewątpliwie zaznacza się tutaj rolę pielęgniarki. Wśród funkcji zawodowych pielęgniarek wyróżnia się funkcję rehabilitacyjną. Pielęgniarka powinna być świadoma inicjowania usprawniania w procesie pielęgnowania osób niepełnosprawnych ruchowo i starszych. Od tego zależy poziom jakości ich życia [2]. Pielęgnowanie i usprawnianie osób geriatrycznych jest działaniem ukierunkowanym na osobę starszą , która wymaga odzyskania optymalnej dla niej sprawności motorycznej i funkcjonalnej [3]. Wymaga ona również odzyskania niezależności i kształtowania umiejętności radzenia sobie w nowej sytuacji, zdobycia nowych umiejętności, niezbędnych do bezpiecznej aktywności oraz sprawności we wszystkich aspektach życia człowieka. W procesie pielęgnowania i rehabilitacji ważna jest psychoterapia, czyli pozytywne oddziaływanie na pacjenta i stworzenie terapeutycznej relacji pielęgniarka–pacjent. Ważny jest tu pozytywny komunikat, niosący wsparcie, mobilizację, podniesienie na duchu. Komunikat wzbudzający zaufanie, stwarzający atmosferę uwalniającą od negatywnych uczuć związanych z aktywnym usprawnianiem [4]. Mając na uwadze odpowiedzialność za drugiego człowieka i zakres obowiązków w zawodzie pielęgniarza czy pielęgniarki, niejednokrotnie mogłoby to doprowadzić do wypalenia i rezygnacji z zawodu. Celem tej pracy jest analiza pracy pielęgniarek z pacjentami, sprawdzenie, jakie działania z zakresu pielęgnacji wykonują, jak świadczenia te oceniają same pielęgniarki, jaką rolę pełnią w procesie rehabilitacji pacjentów i jak obciążenie typowymi czynnościami wpływa na poczucie satysfakcji z wykonywanej pracy.

MATERIAŁY I METODY

Analizie poddano 27 pielęgniarek pracujących w Klinice Ortopedii i Rehabilitacji Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 4 w Lublinie w latach 2014-2016. Badanie przeprowadzone było z personelem w oparciu o opracowaną w Klinice ankietę. Kwestionariusz zawierał pytania o samopoczucie związane z wykonywaniem zawodu, rozkład obowiązków między członkami zespołu rehabilitacyjnego, współpracę i kontakty z innymi zawodami medycznymi oraz inne informacje poddane analizie. Do analizy statystycznej zastosowano oprogramowanie Statistica 12.

WYNIKI

Ankietę przeprowadzono wśród pielęgniarek Kliniki Ortopedii i Rehabilitacji Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 4 w Lublinie. Kwestionariusz wypełniło 27 pań. Pytania odnosiły się do aspektów pracy pielęgniarki, do zadań służbowych i współpracy pomiędzy stanowiskami.

Znaczna większość pielęgniarek w Klinice Ortopedii i Rehabilitacji jest w wieku powyżej 45 lat (70,4%, p<0,01) a pracują w zawodzie ponad 25 lat (66,7%, p<0,01). Spośród 27 pielęgniarek, tytuł magistra posiada 9 osób (33,3%), licencjata 2 osoby (7,4%), bez tytułu jest 16 osób (59,3%), p<0,01.

11 pielęgniarek jest po skończonej specjalizacji (40,7%), 9 posiada stopień zawodowy starszej pielęgniarki (33,3%), 5 stopień pielęgniarki (18,5%), a 2 stopień pielęgniarki kwalifikowanej (7,4%), p<0,01.

Personel pielęgniarski uważa, że aby usługi pielęgniarskie były lepiej oceniane przez pacjentów należałoby zmniejszyć stopień zbiurokratyzowania (70,4%), delegować niektóre obowiązki na inne stanowiska (18,5%), zwiększyć liczbę personelu pielęgniarskiego (7,4%) i lepiej wyposażyć stanowiska pracy (3,7%), p<0,01.

Większość pielęgniarek przeprowadza instruktarz z pacjentami na temat ćwiczeń (66,7%), p<0,01. Mimo to, 52% uważa, że powinien to robić fizjoterapeuta, a 44,5% − że inna osoba, 1 pielęgniarka udzieliła odpowiedzi, że powinien robić to lekarz, p<0,01.

Pielęgniarki informują pacjentów (81,5%) o przeprowadzanych badaniach, choć część uważa, że powinien robić to lekarz (18,5%), p<0,01. Wszystkie pielęgniarki towarzyszą pacjentom przy wykonywaniu badań.

19 pielęgniarek (70,4%) informuje pacjentów o składzie diety, w pozostałych przypadkach robi to dietetyk, p<0,01.

Zasady zdrowego trybu życia w oddziale w 96% przypadków przedstawia pielęgniarka, dietetyk (44%) i pielęgniarka oddziałowa (40%). Następnie są to: lekarz (36%), fizjoterapeuta (12%), psycholog (8%), lekarz kierujący oddziałem (4%).

Ponad połowa pielęgniarek (55,6%) udziela pacjentom wsparcia, porady i pomocy, p<0,01.

Wszystkie pielęgniarki odpowiedziały, że udzielają pacjentom wsparcia, porady i pomocy w sytuacji lęku, 92,6% kiedy pacjent odczuwa ból, 81,5% w przypadku osamotnienia i 3,7% − żalu. 7,4% udziela wsparcia w sytuacji problemów rodzinnych i 3,7% w sytuacji problemów bytowych.

Jedna czwarta zespołu pielęgniarskiego nie udziela pacjentowi informacji odnośnie zaopatrzenia ortopedycznego, przez przekonanie, że nie należy to do ich obowiązków.

Znaczna większość informuje pacjentów o możliwych powikłaniach związanych z chorobą. Tylko 4 panie odpowiedziały, że tego nie robią, gdyż nie należy to do ich obowiązków.

Pielęgniarki uważają, że jakość wykonywanych przez nie usług jest dobra (88,89%) lub zadawalająca (11,1%), p<0,01. Żadna z pań nie odpowiedziała, że jakość opieki pielęgniarskiej jest zła. Na takie opinie mają wpływ takie czynniki jak: dobra atmosfera w zespole (25%), biurokracja, formalizm (21,2%), mała obsada pielęgniarska (15,4%), przerzucanie licznych obowiązków nie leżących w kompetencji pielęgniarki (15,4%), dużo obowiązków (11,5%), duża liczba pacjentów (11,5%).

Tylko 2 panie udzielające odpowiedzi nie wybrałyby pielęgniarstwa, gdyby miały wybierać ponownie zawód, pozostałe raczej by wybrały jeszcze raz (51,9%) lub zdecydowanie dokonałyby takiego wyboru (40,7%), p<0,01.

Pięć pań zrezygnowałoby z wykonywania zawodu, gdyby miały taką możliwość (13,3%). Pozostałe panie nie podjęłyby takiego kroku, gdyż lubią swoją pracę, kontakt z drugim człowiekiem, realizują się w swoim wyborze, lubią nieść pomoc i czują satysfakcję wykonując ten zawód, p<0,01. W dwóch przypadkach jest to wybór ze względu na wiek.

W wyniku przeprowadzonej analizy zależności pomiędzy wiekiem a ponownym wyborem zawodu nie można stwierdzić istotnego powiązania pomiędzy tymi zmiennymi, p=0,9594. Bez względu na wiek, żadna z ankietowanych pielęgniarek nie zdecydowałaby się na rezygnację z zawodu.

Nie można stwierdzić związku pomiędzy stażem pracy a ponownym wyborem zawodu. p=0,91, lecz istnieje powiązanie pomiędzy stażem pracy a rezygnacją z zawodu, p=0,04. Pielęgniarki pracujące poniżej 5 lat w zawodzie nie zdecydowałyby się na rezygnację ze względu na satysfakcję, jaką on za sobą niesie. W przedziale 11−15 lat pracy pielęgniarki najczęściej odpowiadały, że zrezygnowałyby z zawodu.

Personel poproszono również o wypowiedzenie się na temat atmosfery i kontaktów między osobami na różnych stanowiskach w klinice. Posłużono się skalą od 1 − źle do 5 − bardzo dobrze). Według oceny pielęgniarek atmosfera w pracy jest dobra (44,4%) lub bardzo dobra (10%), pozostałe uważają, że jest dostateczna, p<0,01. Współpraca pomiędzy lekarzem a pielęgniarką jest dobra lub dostateczna, pielęgniarką a sanitariuszkami − bardzo dobra lub dobra, pielęgniarką a pielęgniarką oddziałową – bardzo dobra, pielęgniarką a lekarzem kierującym oddziałem – bardzo dobra lub dobra. Duże rozbieżności są w ocenie współpracy pomiędzy pielęgniarką a fizjoterapeutą, 29,63% pielęgniarek uważa, że współpraca jest dobra, 25,9% − dostateczna lub bardzo dobra, 11,1% − dopuszczająca, 7,4% − zła.

Największy wpływ na uczucie niezadowolenia z pracy wśród pielęgniarek mają: biurokracja i formalizm (17,2%), stresujące kontakty z rodzinami pacjentów (13,9%), niska płaca (11,48%), duże obciążenie psychofizyczne pracą (9,0%), przerzucanie licznych obowiązków nieleżących w kompetencji pielęgniarki (8,2%), duża odpowiedzialność (6,6%), niepewność organizacyjna (5,7%), mała obsada pielęgniarska w stosunku do liczby i stanu zdrowia chorych (5,7%), poczucie braku skuteczności (4,9%), brak systemu premiowania (4,9%), niski status zawodu (2,5%), zła atmosfera w pracy (1,6%), stresujące kontakty z pacjentami (1,6%), praca zmianowa (1,6%), autokratyczny styl zarządzania (1,6%), niewłaściwe traktowanie przez współpracowników (0,8%), ścisła zależność od lekarza (0,8%), brak wcześniejszych grafików (0,8%), niemożność pogodzenia pracy z życiem osobistym (0,8%).

Uczucie satysfakcji z wykonywanej pracy wśród pielęgniarek wywołują: chęć pomocy chorym (21,5%), dobra atmosfera w pracy (18,3%), właściwe traktowanie przez bezpośrednich przełożonych (11,8%), odpowiednie traktowanie przez współpracowników (11,8%), długoletnia praca z pacjentami (8,6%), możliwości rozwoju zawodowego (5,4%), poczucie skuteczności (4,3%), praca zmianowa (4,3%), prestiż zawodu (3,2%), regularne szkolenia (3,2%), odpowiednia obsada pielęgniarska w stosunku do liczby i stanu zdrowia chorych (2,2%), odpowiednia płaca (2,2%), samodzielność w podejmowaniu decyzji (1,1%), demokratyczny styl zarządzania (1,1%), odpowiedzialność adekwatna do wykonywanej pracy i płacy (1,1%).

Pielęgniarki w większości wykonują typowe dla nich czynności i zadania. Nieliczne odpowiedziały, że nie przypominają o wykonywaniu ćwiczeń popołudniu i w dni wolne od pracy fizjoterapeutów (18,2%), nie prowadzą gimnastyki oddechowej połączonej z ćwiczeniami stóp (18,2%), nie uczą siadania na niskim siedzisku w sytuacji awaryjnej (16,7), nie nadzorują sposobu noszenia rzeczy w czasie chodzenia z pomocą kul (9,1%), nie przypominają o wykonywaniu wyuczonych ćwiczeń w łóżku (9,1%), nie pokazują ćwiczeń przyłóżkowych (8,7%), nie korygują postawy ciała w czasie używania balkonika i chodzenia z pomocą kul (8,7%), nie nadzorują bezpieczeństwa w czasie chodzenia z pomocą kul (4,2%). Wyniki przedstawiono w Tabeli 1.

Pielęgniarki w większości uważają, że rehabilitacja przez nie wykonywana ma duży wpływ na poprawę sprawności pacjenta (16 osób), 10 osób nie ma zdania, a jedna osoba uważa, że nie ma wpływu.

Personel pielęgniarski został zapytany o obciążenie typowymi czynnościami w pracy pielęgniarek, poproszono o ocenę w skali 1−5. Wyniki opisano w Tabeli 2.

Najwięcej najwyższych ocen panie przypisały czynności zaspokajania potrzeb fizjologicznych u pacjentów obłożnie chorych (51,7%), wykonywaniu toalety pacjenta obłożnie chorego w łóżku (48,3%), następnie usprawnianiu psychicznemu i fizycznemu pacjenta (34,5%) i prowadzeniu dokumentacji (34,5%). Najwyższą średnią ocenę uzyskało zaspokajanie potrzeb fizjologicznych u pacjentów obłożnie chorych (4,3), a najniższą kontrola parametrów życiowych (2,3). Jak można również zauważyć, pielęgniarki zajmują się również karmieniem i pojeniem pacjenta, co jest szczególnie ważne przy pacjentach geriatrycznych, gdzie ważne jest nie tylko dobre przygotowanie posiłków tak, aby zapewniały odpowiednie wartości odżywcze, ale również prawidłowe podanie oraz spożywanie posiłków [5].

DYSKUSJA

Pielęgniarki spełniają się w swojej pracy, są wsparciem dla osób starszych i ich rodzin, służą pomocą w zakresie czynności pielęgnacyjnych, uczą czynności dnia codziennego i pomagają w ich wykonywaniu. Bezpieczeństwo usług wymaga odpowiednich kwalifikacji pielęgniarek, stosowania nowoczesnych metod pielęgnowania oraz posługiwania się standardami postępowania [6].

Z analizy uzyskanych wyników wynika, że istnieje duży deficyt wiedzy wśród pielęgniarek oraz brak spojrzenia i podejścia kompleksowo do pacjenta starszego i niepełnosprawnego.

Wiążemy te zachowania z brakiem programu przygotowania i edukacji pielęgniarek w zakresie niesienia holistycznej opieki, która radykalnie obejmuje monitorowanie, ocenę i potrzeby osób starszych i niepełnosprawnych. Z badań jakościowych, opartych na zogniskowanych wywiadach grupowych, wynika, że szczególnie istotnym zadaniem pielęgniarki jest udzielanie wsparcia informacyjnego i emocjonalnego starszym podopiecznym oraz ich rodzinom [7]. Opieka geriatryczna jest w Polsce niedoceniana, a edukacja pielęgniarek w zakresie postępowania z pacjentem starszym i niepełnosprawnym mocno zaniedbana.

Dotychczas zakres wiedzy pielęgniarek oraz pozostałych grup społecznych na temat roli pielęgniarek opierał się tylko na instrumentalnym wykonywaniu zleceń lekarskich, zapewnieniu opieki i pielęgnacji w podstawowych czynnościach. Polskie wskaźniki opieki geriatrycznej mocno odbiegają od notowanych w krajach Unii Europejskiej. W Polsce nie docenia się roli aktywności fizycznej w promocji zdrowego stylu życia. Rehabilitacja nie jest należycie finansowana przez NFZ, jak również brakuje wyceny pracy pielęgniarek na udzielane świadczenia. Brakuje specjalizacji z zakresu rehabilitacji, która uświadomiłaby pielęgniarkom, jak ważną rolę mogą odegrać w procesie starzenia się oraz życia z niepełnosprawnością. Potrzeba również wielu zmian w mentalności społeczeństwa, gdzie szerząca się opinia o pielęgniarstwie stawia je w świetle „pomocników lekarzy”, a nie samodzielnego zawodu, wykonywanego przez osoby, które zdobyły mnóstwo wiedzy z zakresu medycyny, znają przyczyny, objawy i postępowanie w poszczególnych jednostkach chorobowych, obsługę sprzętu medycznego, posiadają wiedzę z farmakoterapii. Jest to olbrzymia wiedza medyczna zdobyta w szkole średniej, na studiach, kursach i specjalizacjach oraz na drodze doświadczenia w pracy. To niejednokrotne ratowanie życia i zdrowia pacjentowi, kiedy brakuje lekarza i sprzętu.

Możemy pójść jeszcze dalej poprzez zmianę w systemie edukacji – utworzenie specjalizacji z rehabilitacji geriatrycznej i osób niepełnosprawnych dla pielęgniarek, zmianę systemu finansowania i rozbudzenie chęci do pracy z osobami starszymi oraz niepełnosprawnymi. Aktywność pielęgniarek w zakresie działań profilaktycznych i promujących zdrowie znajduje potwierdzenie w doniesieniach naukowych i jest udokumentowana w piśmiennictwie [8−10]. Kolejnym problemem, który może mieć wpływ na pracę zawodową i dotyczy ogółu pielęgniarek i położnych, jest wzrost średniej wieku osób wykonujących tę pracę. Z analiz Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych wynika, że w 2008 roku średnia wieku pielęgniarek wynosiła 44,19, a położnych – 43,23 roku, natomiast w 2013 roku odpowiednio: 48,69 i 47,69 roku.

PODSUMOWANIE

Pielęgniarka opiekując się pacjentem w jego chorobie uwzględnia dodatkowo otoczenie, z którego wywodzi się pacjent, warunki socjoekonomiczne oraz wartości kulturalne. Pomaga też rodzinie, która zajmuje się pacjentem. Od pielęgniarki wymaga się wysokiego poziomu etyczno-moralnego i dużej odpowiedzialności. Współczesna pielęgniarka w opiece nad starszymi osobami z chorobami narządu ruchu nie spełnia się we wszystkich swoich funkcjach, a najbardziej w funkcji terapeutycznej, nie udziela informacji na temat ćwiczeń czy zaopatrzenia ortopedycznego. Pielęgniarki mówią o nadmiernej biurokracji, stresujących warunkach pracy, dużej rozbieżności postępowania we współpracy z fizjoterapeutą. Mimo to, większość z nich nie zmieniłaby zawodu, ma satysfakcję z wykonywanej pracy. Pielęgniarka jest pierwszym ogniwem pozwalającym zorientować się pacjentowi w jego położeniu. Buduje również kontakt terapeutyczny, który pozwala czuć się pacjentowi bezpiecznie i pozytywnie reagować na prowadzoną terapię.

Piśmiennictwo

1. Zarębska A, Pencuła M, Jabłoński M. Economic aspect of treatment of geriatrics, Pol J Public Health, 2016; 126(4):187-191.

2. Kozłowska D, Wojciechowska M. Realizowanie funkcji rehabilitacyjnej przez pielęgniarki w opinii pacjentów niepełnosprawnych ruchowo. Probl Pieleg, 2007;15(2):3.

3. Osiński W. Nauka i praktyka aktywności fizycznej w wieku starszym. In: Osiński W. Gerkokinezjologia. Kształtowania i wymagania dotyczące instruktorów aktywności fizycznej osób starszych.Warszawa: Wyd. Lekarskie PZWL, 2013, 248-251.

4. Osiński W. Umiejętności i postępowanie instruktora aktywności fizycznej osób starszych. In: Osiński W. Gerkokinezjologia. Nauka i praktyka aktywności fizycznej w wieku starszym. Warszawa: Wyd. Lekarskie PZWL, 2013, 244-251.

5. Kwolek A: Rehabilitacja Medyczna. Vol. 2. Wrocław: Urban&Partner 2009, 541-547.

6. Kilańska D (ed.). Pielęgniarstwo w podstawowej opiece zdrowotnej. Lublin: Wydawnictwo Makmed, 2010, 141–142.

7. Zaczyk I, Brzyska M, Stypuła A, Tobiasz-Adamczyk B. Zadania pielęgniarki środowiskowej związane z potrzebami ludzi starszych na podstawie wyników grup fokusowych przeprowadzonych w ramach projektu europejskiego PROGRESS: Zwiększenie dostępu do środowiskowych form opieki dla osób starszych, mieszkających we własnych gospodarstwach domowych. Probl. Pieleg. 2011;19:239–243.

8. Stefanowicz A, Kulik TB, Żołnierczuk-Kieliszek D, Pacian A, Janiszewska M. Czy uczestnictwo pielęgniarek środowiskowych w szkoleniach onkologicznych ma wpływ na podejmowanie działań z zakresu profilaktyki nowotworów złośliwych w podstawowej opiece zdrowotnej?. Probl Pieleg. 2011;19:365–371.

9. Rząca M, Charzyńska-Gula M, Stanisławek A. Zadania pielęgniarki rodzinnej wobec osób zagrożonych chorobą niedokrwienną serca w świetle diagnozy zachowań zdrowotnych wybranej grupy osób. Probl Pieleg. 2011;19(4):515–519.

10. Doroszkiewicz H. Elementy promocji zdrowia wobec ludzi starszych w aktywności zawodowej pielęgniarki środowiskowej. Ann. Univ. Mariae Curie-Skłodowska [Med.] 2007;62(Suppl 18.);2:66–68.

Numery ORCID autorów:

Joanna Niezbecka-Zając – 0000-0001-8591-4490

Aneta Zarębska – 0000-0003-0208-7157

Rudolf Blicharski – 0000-0002-3538-8688

Konflikt interesów:

Wszyscy autorzy deklarują brak konfliktu interesów.

Autor korespondujący

Aneta Zarębska,

Katedra i Klinika Rehabilitacji i Ortopedii,

Uniwersytet Medyczny w Lublinie,

ul. Jaczewskiego 8, 20-954 Lublin,

e-mail: aneta.zarebska@umlub.pl

Nadesłano: 03.04.2019

Zaakceptowano: 18.07.2019

Tabela 1. Wykonywanie czynności i zadań przez pielęgniarki

L.p.

Zadanie/czynność:

Tak [%]

Czasami [%]

Nie [%]

1

Pokazywanie ćwiczeń przyłóżkowych

43,38

47,83

8,70

2

Pokazywanie samodzielnej zmiany ułożenia

95,65

4,35

0,00

3

Poprawianie nieprawidłowego ułożenia kończyn w czasie ćwiczeń w łóżku – w odciążeniu

52,17

30,43

17,39

4

Poprawianie nieprawidłowego ułożenia kończyn dolnych

95,65

4,35

0,00

5

Pomoc przy wstawaniu z łóżka

100,00

0,00

0,00

6

Korygowanie postawy ciała w czasie używania balkonika i chodzenia z pomocą kul

56,52

34,78

8,70

7

Nadzorowanie sposobu noszenia rzeczy w czasie chodzenia z pomocą kul

54,55

36,36

9,09

8

Przypominanie o wykonywaniu ćwiczeń popołudniu, w dni wolne od pracy fizjoterapeutów

72,73

9,09

18,18

9

Przypominanie o wykonywaniu wyuczonych ćwiczeń łóżku

63,64

27,27

9,09

10

Ostrzeganie przed przeciążeniem

72,73

27,27

0,00

11

Prowadzenie gimnastyki oddechowej połączonej z ćwiczeniami stóp

63,64

18,18

18,18

12

Nauka siadania na niskim siedzisku w sytuacji awaryjnej

54,17

29,17

16,67

13

Nadzorowanie bezpieczeństwa w czasie chodzenia z pomocą kul

62,50

33,33

4,17

14

Zrozumienie, wsparcie, mobilizowanie do bezpiecznej samodzielności

100,00

0,00

0,00

Źródło: opracowanie własne

Tabela 2. Obciążenie typowymi czynnościami w pracy pielęgniarek

L.p.

Czynność

1 [%]

2 [%]

3 [%]

4 [%]

5 [%]

Średnia ocena

1

Wykonywanie toalety pacjenta obłożnie chorego w łóżku

0,00

3,45

17,24

24,14

48,28

4,26

2

Wykonywanie toalety pod prysznicem,
w wannie

0,00

10,34

17,24

34,48

31,03

3,93

3

Zaspokajanie potrzeb fizjologicznych
u pacjentów obłożnie chorych

0,00

3,45

20,69

13,79

51,72

4,27

4

Wykonywanie toalety przeciwodleżynowej

0,00

13,79

10,34

34,48

31,03

3,92

5

Usprawnianie psychiczne i fizyczne pacjenta

0,00

10,34

20,69

24,14

34,48

3,92

6

Zmiana opatrunku

3,44

41,38

37,93

6,90

3,45

2,63

7

Cewnikowanie

13,79

31,03

37,93

3,45

6,90

2,56

8

Spacery z pacjentem

27,59

24,14

27,59

3,45

10,34

2,41

9

Karmienie i pojenie pacjenta

10,34

31,03

34,48

3,45

13,79

3,22

10

Karmienie i pojenie pacjenta przez sondę

10,34

31,03

24,14

17,24

10,34

2,85

11

Prowadzenie dokumentacji

0,00

13,79

10,34

34,48

34,48

3,96

12

Podawanie leków

17,24

24,14

24,14

17,24

10,34

2,78

13

Pobieranie materiału do badań

3,45

44,83

31,03

6,90

6,90

2,67

14

Edukacja w zakresie promocji zdrowia i higieny

13,79

34,48

41,38

0,00

3,45

2,41

15

Kontrola parametrów życiowych

17,24

51,72

13,79

3,45

6,90

2,26

Źródło: opracowanie własne